زیــــــبا تـەهـــــــــــا

دیپلۆماسیەت لە مێژووی مرۆڤایەتیدا هەمیشە وەک هێزێکی نەرم بینراوە بۆ ڕێگریکردن لە جەنگ و دروستکردنی پردی پەیوەندی لە نێوان نەتەوەکاندا. هەرچەندە بۆ ماوەیەکی درێژ ئەم کایەیە تەنها بە پیاوان قۆرخ کرابوو، بەڵام مێژوو پێمان دەڵێت کە ئافرەتان لە پشت پەردەی ڕووداوە گەورەکانەوە هەمیشە ڕۆڵی کاریگەریان هەبووە لە داڕشتنی ڕێککەوتننامە و پاراستنی هاوسەنگیی هێز.

لە سەدەی بیست و یەکەمدا، دیپلۆماسیەتی ئافرەت بووەتە پێویستییەک بۆ چەسپاندنی ئاشتییەکی بەردەوام، چونکە ئافرەتان دیدگایەکی جیاواز و مرۆییانە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکان پێشکەش دەکەن.

بۆ ئافرەتی کورد، دیپلۆماسیەت تەنها کارێکی کارگێڕی نییە، بەڵکو بەشێکە لە خەباتی بوون و ناسنامە. ئافرەتی کورد لە مێژووی کۆن و نوێدا، وەک نێوەندگیر و پارێزەری کۆمەڵایەتی دەرکەوتووە.

ئێمە وەک نەتەوەیەک کە مێژوویەکی پڕ لە قوربانیدان و تێکۆشانمان هەیە بۆ دیموکراسی، فێربووین کە جگە لە خەباتی مەیدانی، پێویستمان بە زمانێکی پاراوی دیپلۆماسی هەیە تا دەنگی خۆمان بە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان بگەیەنین.

هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ وەک پێگه‌یه‌كی ئارام و سەقامگیر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبینرێت. ئەم سەقامگیرییە ڕێگەی خۆشکردووە کە هەرێمەکەمان ببێتە ناوەندێکی گرنگی دیپلۆماسی. کوردستان تەنها جوگرافیایەکی سیاسی نییە، خاوەن تابلۆیەکی دەوڵەمەندی مرۆییە کە تێیدا پێکهاتە جیاوازەکان و پەیڕەوانی ئاین و ئاینزاکان بە ئاشتیانە پێکەوە دەژین.

ئەم پێکەوەژیانە مێژووییە لە سایەی دامەزراوە نیشتمانییەکاندا، وایکردووە هەرێم ببێتە ناوچەیەکی ئارام بۆ گەشەکردنی پرسی یەکسانی و بەهێزکردنی پێگەی ئافرەت. ئێمە وەک قەوارەیەکی یاسایی و دەستووری لە چوارچێوەی دەوڵەتی عێراقی فیدراڵدا، نوێنەرایەتی ئەزموونێکی دیموکراسی دەکەین کە لەسەر بنەمای میانڕەوی و ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەددییەکان بنیاد نراوە. ئەم ژینگەیە ڕێگەیداوە کە ئافرەتی کورد وەک دیپلۆماتکارێکی لێهاتوو لە کۆڕ و کۆبوونەوە نێودەوڵەتییەکاندا دەربکەوێت.

لەلایەكی دیكەوە، پارتی دیموکراتی کوردستان وەک گەورەترین پارتی سیاسی لە عێراق، لە سەرەتای دامەزراندنیەوە لە ساڵی ١٩٤٦ەوە بڕوای تەواوی بەوە هەبووە کە دیموکراسی و گەشەپێدانی نیشتمانی بەبێ بەشداریی تەواوی ئافرەتان ناتەواوە. ئەم بڕوایە لە فیکری جەنابی سەرۆک بارزانیدا ڕەنگیداوەتەوە، کە وەک ڕێبەری نەتەوەیی هەمیشە جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە ئازادیی نیشتمان و ئازادیی ئافرەت دوو چەمکی لێک جیانەکراوەن.

پارتی دەرگای بەشداریی ئافرەتانی بە ڕووی هەموو بوارەکاندا واڵا کردووە، لە پێشمەرگە و خەباتی چەکدارییەوە بگرە تا سیاسەت و بڕیاردانی باڵا. ئەم پشتگیرییە بەردەوامانە بووەتە هۆی ئەوەی ئافرەتان ببنە بەشێکی سەرەکی لە پرۆسەی داڕشتنی سیاسەت. لە کۆنگرەی چواردەیەمی پارتیدا، بڕیاری فەرمی درا کە ڕێژەی ئافرەتان لە ئۆرگانە باڵاکانی حزب بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز بکرێتەوە، کە ئەمەش نیشانەیەکی ڕوونە لە ئیرادەی پارتی بۆ یەکسانی.

خاڵێكی گرنگ كە پێویستە ئاماژەی پێ بكەم ئەوەیە كە لەژێر سایەی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان و بە دیدگای مەسروور بارزانی، ڕەوتی چاکسازی و گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی دەستی پێکردووە. کاتێک باس لە دەستکەوتەکانی ئافرەت دەکەین، باس لە گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی دەکەین لە چەمکی “بەشدارییەوە” بۆ چەمکی “سەرکردایەتیکردن”.

ئەمڕۆ ئافرەتان لە پۆستە سیادییەکان، وەزارەتە گرنگەکان، سەرۆکایەتی پەرلەمان، وەک کونسوڵ و نوێنەری حکوومەت لە وڵاتانی دەرەوە، و وەک دادوەر لە دادگاکان ئەرکەکانیان بە سەرکەوتوویی جێبەجێ دەکەن. جگە لە کایەی دیپلۆماسی، حکوومەت کاریکردووە بۆ سەربەخۆیی ئابووری ئافرەتان و پشتگیری پڕۆژە بچووکەکان، هەروەها ڕۆڵی ئافرەت لە هێزە ئەمنییەکان و پێشمەرگەدا بەهێزتر کراوە.

لێرەدا دەمەوێت تیشك بخەمە سەر بەشداریكردن لە کۆنگرەی ئای كەپ، كە لە ڕێکەوتی ٩ بۆ ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، ئێمە وەک شاندی یەکێتی ئافرەتانی کوردستان و نوێنەری ئافرەتانی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە ئیستەنبوڵی تورکیا بەشداربووین لە کۆنگرەی ساڵانەی باڵی ئافرەتانی پارتە سیاسییەکانی ئاسیا (ICAPP). ئەم کۆنگرەیە لەژێر ناونیشانی “ڕۆڵی سەرکردایەتی ئافرەتان لە سەردەمی گۆڕانکارییە جیهانییەکان” بەڕێوەچوو.

بەشداریی ئێمە چالاکانە بوو و چەندین دیداری گرنگمان ئەنجامدا، لەنێویاندا دیدارێک لەگەڵ بەڕێز ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا. لەم دیدارانەدا، بەرپرسانی وڵاتی میواندار و شاندەکانی تر سڵاو و ڕێزی خۆیان بۆ جەنابی سەرۆک بارزانی نارد و پێزانینی زۆریان بۆ ڕۆڵی کاریگەری هەرێمی کوردستان لە ناوچەکەدا هەبوو. ئەمە سەلمێنەری ئەوەیە کە دیپلۆماسیەتی ئافرەتی کورد توانیویەتی متمانەیەکی گەورە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەدەستبهێنێت.

بەشداری شاندی ئافرەتانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە کۆنگرەی نێودەوڵەتی پارتە سیاسییەکانی ئاسیا (ICAPP) لە ساڵی ٢٠٢٦، گرنگییەکی ستراتیژی و دیپلۆماسی فرە ڕەهەندی هەبوو، کە دەتوانرێت لەم خاڵانەی خوارەوەدا کورتی بکەینەوە:

– گەیاندنی دەنگی سیاسی و مێژوویی نەتەوەیەک: ئەم کۆنگرەیە وەک سەکۆیەکی جیهانی بەکارهێنرا بۆ ناساندنی مێژووی پڕ لە قوربانیدان و تێکۆشانی گەلی کوردستان بۆ دیموکراسی. شاندەکە توانی وەک نوێنەری نەتەوەیەک بدوێت کە خاوەن ئەزموونێکی دەوڵەمەندە لە ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەددییەکان و بنیادنانی قەوارەیەکی یاسایی لە ناو جەرگەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

– نیشاندانی نموونەی پێکەوەژیانی ئاشتیانە: یەکێک لە دەستکەوتە گرنگەکان گواستنەوەی وێنەی ڕاستەقینەی هەرێمی کوردستان بوو وەک تابلۆیەکی دەوڵەمەندی مرۆیی، کە تێیدا پێکهاتە جیاوازەکان و ئاینە جیاوازەکان بەبێ هەبوونی ڕوانگەیەکی نەتەوەیی باڵادەست پێکەوە دەژین. ئەمەش وایکردووە هەرێمەکە وەک ناوچەیەکی ئارام بۆ گەشەکردنی پرسی یەکسانی لەسەر ئاستی ئاسیا بناسرێت.

– بەهێزکردنی دیپلۆماسیەتی ئافرەتان (Soft Power): کۆنگرەکە دەرفەتێکی زێڕین بوو بۆ نیشاندانی گۆڕانکارییە ڕیشەییەکان لە پێگەی ئافرەتی کورددا، لە قۆناغی تەنها “بەشداری”یەوە بۆ قۆناغی “سەرکردایەتیکردن”. بەشداریکردنی کارا لەگەڵ نوێنەرانی پارتە سیاسییەکانی تری ئاسیا و ئەنجامدانی دیدار لەگەڵ سەرکردە جیهانییەکانی وەک (ڕەجەب تەیب ئەردۆغان)، پێگەی دیپلۆماسی ئافرەتی کوردی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەرزکردەوە.

– گۆڕینەوەی ستراتیژی و ئەزموونی حزبی: کۆنگرەی (ICAPP) یەکێکە لە گرنگترین سەکۆکان بۆ داڕشتنی ستراتیژی هاوبەش لە نێوان پارتە سیاسییەکانی ئاسیا. لەم ڕێگەیەوە پارتی دیموکراتی کوردستان توانی:

– بڕوای خۆی بەوە دووپات بکاتەوە کە دیموکراسی بەبێ ئافرەت ناتەواوە.

– ئەزموونی خۆی لە بەرزکردنەوەی ڕێژەی ئافرەتان لە ئۆرگانە باڵاکانی حزبدا (کە لە کۆنگرەی ١٤ بڕیاری لێدرابوو) بخاتە ڕوو.

– جەخت لەسەر دیدگای سەرۆک بارزانی بکاتەوە کە ئازادی نیشتمان و ئازادی ئافرەت لێک جیانەکراوەن.

– ناساندنی دەستکەوتە یاسایی و کارگێڕییەکان

بەشداریکردنەکە بووە هۆی ئەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئاشنا بێت بە چاکسازییەکانی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێم لە بوارەکانی:

– پاراستنی شکۆی ئافرەت و هەموارکردنی یاساکانی دژ بە توندوتیژی.

– وەرگرتنی پۆستە سیادییەکان وەک وەزیر، دادوەر و نوێنەری حکوومەت لە دەرەوە.

* بەشداری ئافرەت لە کایە هەستیارەکانی وەک هێزی پێشمەرگە، زێرەڤانی و تەکنەلۆژیا (IT).

لە كۆتاییدا، دەتوانین بڵێین كە کیشوەری ئاسیا و هەموو جیهان پێویستی بە هاوکاریی زیاتری پارتە سیاسییەکان هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی توندڕەوی و نایەکسانی. ئێمە لە پارتی دیموکراتی کوردستان، دەستمان واڵایە بۆ هەر هەماهەنگییەک کە خزمەت بە دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ بکات. سوپاس بۆ بەشی دەرەوەی مەکتەبی پەیوەندییەکانی پارتیمان بۆ ڕێکخستنی ئەم بەشدارییە سەرکەوتووە، کە تێیدا توانیمان جارێکی تر ناسنامەی پێشکەوتووی ئافرەتی کورد بە جیهان بناسێنین.

ئێمە بەردەوام دەبین لەم ڕێگەیە، چونکە بڕوامان وایە داهاتووی کوردستان و ناوچەکە بەندە بە بەهێزبوونی ڕۆڵی ئافرەت لە هەموو کایەکاندا، بەتایبەتی لە کایەی دیپلۆماسی و بڕیاردانی نێودەوڵەتیدا.