زکری مووسا
یەکێک لە دەستکەوتە هەرە درەوشاوەکانی گەلی کوردستان، هەڵبژاردنی ساڵی ۱۹۹۲ و دامەزراندنی پەرلەمان و حکوومەت و دامەزراوە نیشتمانییەکان بوو. ئەوە یەکەمین هەنگاوی ئازایانەی هێزە سیاسییەکانی کوردستان بوو بۆ پەڕینەوە لە قۆناغی (شەرعییەتی شۆڕشگێڕ)ـیەوە بەرەو (شەرعییەتی دیموکراتی) و ئیرادە و دەنگی خەڵک؛ ئەو ڕوانگە ستراتیژییەی کە بۆ یەکەم جار سەرۆک بارزانی لە ۲۲ی ئاداری ۱۹۹۱دا لە گردبوونەوەیەکی جەماوەریدا لە شاری کۆیە بۆ جەماوەری کوردستانی خستەڕوو. کەچی مەخابن، ڕووداوەکانی دواتر و ئاگری شەڕی ناوخۆ ڕێگەیان نەدا ڕەوتی سیاسیی هەرێمی کوردستان لەسەر ئەم بنەما تەندروستە گەشە بکات و تا ئێستاش شوێنەوارە سیاسی و كۆمەڵایەتی و كولتوورییە بەژانەکانی هەر ماون.
دواتر، نزیکبوونەوەی پارتی و یەکێتی و ئیمزا کردنی ڕێککەوتننامەی مێژووییی واشنتۆن لە ساڵی ۱۹۹۸دا لە نێوان سەرۆک بارزانی و خوالێخۆشبوو مام جەلال، خاڵێكی وەرچەرخان بوو. بە داخستنی ئەو لاپەڕە شومەی شەڕی ناوخۆ، تەکانێکی بێوێنە بە پێگەی سیاسی، ئابووری و دامەزراوەییی هەرێمی کوردستان بەخشرا. لە قۆناغەکانی دواتریشدا، هەڵبژاردن وەک پێوەری سەرەکیی نوێبوونەوەی شەرعییەت و دەستاو دەستکردنی ئاشتییانەی دەسەڵات چەسپێندرا. لە ماوەی سی و پێنج ساڵی ڕابردوودا، خەڵکی کوردستان ۲۲ جار ڕوویان لە سندوقەکانی دەنگدان کردووە؛ لە ۱۰ خولی هەڵبژاردنی پەرلەمان، سەرۆکایەتیی هەرێم و ئەنجومەنی پارێزگاکانەوە بگرە تا ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی و ۱۱ جار بەشداری لە هەڵبژاردنەکانی عێراقدا.
لە هەموو پڕۆسەیەکی دیموکراتیکدا، سروشتییە کە لایەنە سیاسییەکان لە چوارچێوە و کاتێکی دیاریکراودا، میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان وەک ئامرازی کێبڕکێ و ڕاکێشانی سۆزی دەنگدەران بەکار بهێنن. کۆمسیۆنەکانیش بە یاسا ڕێکاری تایبەتیان بۆ ئەم کێبڕکێیە داناوە. بەڵام ئەوەی لە هەرێمی کوردستاندا بووەتە مایەی نیگەرانیی قووڵ، تەنها کێبڕکێی گەرمی کاتی هەڵبژاردنەکان نییە، بەڵکو دیاردەی (شەڕی میدیاییی بەردەوام)ــە؛ ئافاتێک کە لەگەڵ بچووکترین قەیران یان ئاڵۆزیدا، وزە وەردەگرێت و هەموو شتێك بۆ خاڵی سفر دەگەڕێتەوە.
شەڕی میدیاییی بەردەوام، دیاردەیەکی ماندووکەر و وێرانکەرە که ئەستەمە لە کۆمەڵگەدا هێمنی و ئارامی بهێڵێتەوە. لە کەمپینی هەڵبژاردندا، حزبەکان لە سەقفێکی زەمەنیی دیاریکراودا ڕیکلام بۆ بەرنامە و کاندیدەکانیان دەکەن و بە کۆتاییهاتنی پڕۆسەکە، ڕەوشەکە ئاسایی دەبێتەوە. بەمەش دەرفەت بۆ حكوومەت و پلانە نیشتمانییە درێژخایەنەکان، پتەوکردنی دامەزراوەکان، و دروستبوونی سازان و هاوبەشیی سیاسی ڕەخساو دەبێت. بەڵام لە دۆخی (شەڕی هەمیشەییی میدیاییدا)، هیچ دەرفەتێک بۆ هەناسەدان و دروستکردنی متمانە نامێنێتەوە! کولتووری سیاسی لەبری گەشەکردن، بەرەو داڕمان و ڕووکەشی دادەکشێت؛ لەبری پسپۆڕی و كارزانی، پۆپۆلیزم و ڕەفتاری میدیایی بڕیار لەسەر ڕێڕەوی ڕووداوەكان و سیاسەت دەدات. جێگەی داخە لە كوردستاندا شەڕی بەردەوامی میدیایی بووەتە ئەولەویەتی زۆربەی لایەنە سیاسییەكانی كوردستان. لایەنی سیاسیی وامان هەیە كە هەموو چالاكی و پەیامەكانی خۆیدا لە میدیا و سۆشیاڵمیدیادا كورت كردووەتەوە. بۆ ڤیوو و ختۆكەدانی هەست و سۆزی خەڵك هەموو ڕەفتارێكی ناپەسەند ئەنجام دەدات.
زیانەكانی شەڕی میدیایی بەردەوام زۆرن، لە پەكخستنی پڕۆسەی سیاسییەوە بگرە هەتا دەگاتە تێكدانی شیرازەی دەروونی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگە. كولاندنەوەی برینەكان و ناوچەگەرێتی و قووڵكردنی لێكترازانەكان و دروستكردنی لۆژیكی سفر یان سەت و بەزاندنی سنوورەكانی ڕەوشت و بەهاكان و هتد. ڕەنگە بە وتارێك نەتوانرێت لە زیانەكانی ئەم دیاردەیە ناتەندروستە بگەین و پێویستیمان بە دەیان لێكۆڵینەوەی فرەڕەهەندە لەبارەیەوە هەبێت. بەڵام ئەوەی گرنگە هەموو تاكێكی كۆمەڵگەی ئێمە بزانیت ئەوەیە كە بارودۆخی جیهانی و ناوچەیی و ئەو ئەگەرانەی كە پڕن لە دەرفەت و هەڕەشە و نادیاریی داهاتوو وا دەكات هەرێمی كوردستان لە یەكێك لە هەستیارترین قۆناغەكانی ژیانیدا بژیێت. لەو دۆخە پڕ لە نیگەرانییەدا، میزاج و گرەو و حەزی ڕووخاندن و تێكدان و شەڕی میدیایی بەردەوام جگە لە دواكەوتن و لاوازی هیچی تری بۆ هەرێمی كوردستان لێ هەڵناهێنجرێت. ئێستا پتر لە هەر كاتێك زمانی حیكمەت و دووربینی و نیشتیمانپەروەری و لەبەرچاوگرتنی ویستی خەڵك پێویستە. كۆتایهێنان بە خۆخۆری و ململانێیی بێهوودەی میدیایی ڕێگەیەكی ڕاستە بۆ بەرژەوەندی و ئێستا و داهاتووی كوردستان.