ئحسان ئامێدی
بەری پینجی سالان، ل ٢٦ ێ گولانا ١٩٧٦ ێ جارەکا دی پارتییا دیموکراتیا کوردستانێ ب سەرکردایەتیا کاتی و ب سەروکاتیا سەروک مسعود بارزانی دەست ب خەباتا چەکداری کرەڤە و یەکەمین چالاکیا لەشکەری دژی سەنگەرێن رژێما دکتاتوری دەسیپیکر و شورەشا گولانێ یا رزگارخواز وەکو دریژەدان ب شورەشا ئەیلولا نیشتیمانی لژێر دروشمێ دیموکراتی بۆ عیراقی و ئوتونومیێ راستەقینە بۆ کوردستانێ راگەهاند، و مزگینی دا خەلکێ کوردستانێ کو ریککەفتنا خیانەتکاریا جەزائیرێ و ژیوارێ نسکویێ رەتکەین و شورەش یا بەردەوامە، و هیڤی و ئومێد زیندیکرن، و ترس و لەرز ئێخستە ناڤ دژمنیدا و خەونین وان بن ئاخکرن.
ل ٦ی ئادارا ١٩٧٥ ێ رژێما دکتایوریا صەدامی خۆ چەماندن بۆ شاهێ ئیرانێ کر و دەستبەرداری ئاڤ و ئاخا عیراقی بوو و ریکەفتنا جەزائیرێ دژی کوردستانێ و شورەشا وێ یا نیشتیمانی موهرکر و ریرەشی و شەرمزاری بۆ خۆ تومارکر و عیراق ئێخستە د قەیرانەکێ دا، وشورەش توشی شکەستنەکێ کر و کارەساتەکا مەزن ب سەر مللەتێ کوردستانێدا ئینا.
بەری دەستپیکرنا شورەشا گولانێ و ژبەر بارودوخی سەخت و مەترسیدار و بێزاربوونا مللەتی، سەروک مسعود بارزانی هەست بەرپسیاریا خۆ کر و ب ئەرک رابوو کو کارەکێ وەسا بکەت مللەتی قورتال بکەت و بێزاری و بێ ئومێدی نەهێلیت، و هەر زوی دگەل ئیدریس بارزانی چوونە دەف بارزانیێ باب و بوچوونێن خۆ پێشکێشکرن، و بارزانیێ نەمر ب کارەک باش زانی و پیروزباهی لێ کر و دەستیری دایێ دەست ب خەباتێ بکەنە ڤە و دامەزراوێن پارتی و لەشکەری ل سەر بنگەهەکێ نوی ئاڤاکەنە ڤە. کو بارزانیێ باب کەیفخوشیا خۆ نیشادای و پشتەڤانی ل بوچوونێن وی کری، هەمی ئەرک و بەرپسیاریێن خۆ ب سەروک مسعود بارزانی دان و هیڤیا سەرکەفتنێ بۆ خواست.
سەروک بارزانی کەفتە بزاڤێ و پەیوەندی کرنێ ب سەرکردە و کادرێن چالاکێن پارتی، لێ هندەکا باوەری نەما بوو و هندەک بێ هیڤی ببون و هندەکا خۆ رادەستی دژمنان کر و هندەکا د خۆرا نە دیت، لێ کەتەکا خۆڕاگر و دلسوز خۆ دبەڕ ڕا بر و ملبملێ سەروکی ڤە ب ئەرک ڕابوون و بڕیارا بەردەوامیدانێ ب خەباتێ دا.
وێ کوما دلسوزێن خۆراگر یەکەمین کومبونا خۆ ل ١٥ نیسانا ١٩٧٥ ێ ل سەر کانیا (حوت کانی) ل نێزیکی باژێرێ نەغەدە ئەنجام دا و شلوڤەکرنا بارودوخی کر و دەست ب چالاکیێن خۆ یین ریکخستنێ کر و ئەرک و کار دابەشکرن.
ل کومبونا ١٢-١٤ چریا دوێ ١٩٧٥ ێ یا دەستەیا بەرهەڤکار چەندین بریارێن گرنگ دەرئینان ژوانا: ١- پیکئینانا سەرکردایەتیا کاتی ژ هەڤالان، مسعود بارزانی، ئدریس بارزانی، علی عەبدولا، نوری شاویس، سامی عەبدولرحمان، جەوهەر نامق، ئازاد بەرواری، عارف تەیفور، محمد رزا، کەریم شەنگاری. و ئەرکێن وان دەستنیشانکرن، و کوردستان کرە دوو هەرێم، روژهەلاتا جادا هامیلتون و روژئاڤایێ وێ و سەرکردایەتیێن وان بۆ دانان، و ئەڤ بەرنامێ کارپێکرنی دانا:
١- پروگرام و پەیرەوێ پارتی.
٢- پیگیریکرن ب رێبازا بارزانی.
٣- هەڤال مسعود بارزانی هاتە راسپاردن ب ئەرکێ رێکخستنا کارێن پارتی و کاروبارێن سەرکردایەتیا کاتی رابیت.
٤-هەڤکاریێ دگەل هەمی پارتیێن کوردستانێ بکەن.
٥-دریژیدان ب خەباتێ ژبوونا ب دەستڤەئینانا مافێن گەلێ کورد لهەمی پارچەیێن کوردستانێ.
٦- خەباتکرن ژبونا روخاندنا رژێما بەعسی و جێگیرکرنا رژیمەکا دیموکراتیا دادپەروەر ل عیراقێ و ئوتونومیێ راستەقینە ل کوردستانا عیراقێ بجهبینیت.
٧-مەحکومکرن و رەدکرنا سیاسەتا دەستهەلاتدارین بەغدا یا بەهژاندنا گەلێ کورد.
٨- کارکرن بۆ بهێزکرنا برایەتیا کورد و عەرەبان.
٩- کارکرن ل سەر هەڤگرتنا هەمی هێزێن دلسوز یێن کورد.
١٠ـ هەماهەنگیکرن دگەل هەمی پارتیێن کوردستانیێن برا ل تورکیا و ئیران و سوریا و لوبنان.
١١- پشتەڤانیکرنا بزاڤێن پێشکەفتنخواز و رزگاریخواز ل جیهانێ.
١٢- هەڤکاریکرن دگەل هەمی هێزێن پێشکەفتنخواز یێن نافخو و دەرڤە ئەوێن پشتەڤانیا خەباتا گەلێ کورد دکەن.
١٣- دژایەتیکرنا خوفروش و کرێگرتیان ب هەمی شێوازان.
١٤- رەتکرنا ریکەفتنا شەرمزار و خیانەتکاریا جەزائیر و گرتنا بەرا هەمی رێکێن خەباتێ ژبۆ تولڤەکرنێ ژ ئیمزاکەرێن وێ رێکەفتنێ.
١٥- راگەهاندنا بەیاننامەکێ ب ناڤێ سەرکردایەتیا کاتی.
١٦- پێدانا هەمی دەستهەلاتێن سەرکردایەتیێ ب هەڤالێن دچنە کوردستانێ و بۆ ئەنجامدانا ئەرکێن خۆ، و پەیوەندی دروستکرنێ، هەروەسا پێدانا دەستهەلاتێن سەرکردایەتیێ ب وان هەڤالێن دمینن بۆ برێڤەبرنا کاروبارێن رێکخستنێ و پەیوەندیپێکرنێ ب دەرڤە و ریکخستنێن ئوروپا د چارچوڤێ بەرژەوەندا گشتیدا، و لسەر بنەمایێن بریار پێدای.
١٧- دەستنیشانکرنا بودجەکێ بۆ ئەنجامدانا ئەرک و کاران.
ل ١٠ کانونا ئێکێ ١٩٧٥ ێ بەیانناما سەرکردایەتیا کاتیا پارتی دیموکراتی کوردستان دەرئینا و بەلاڤکر و تێدا هات بوو:
(کوردستان مەیدانا دروستا خەباتێ یە…. جەماوەرێ گەلێ مە، خەباتێ بکەن و ژیوارێ نسکۆیێ رە ت بکەن).
(ئەم د تێکۆشین خەباتا خۆ یا دویر و درێژ دا، بۆ چەندین جاران رویبروی پیلان و تێکڤەدانێن هۆڤانەی یێن هێزێن شوفینی و دژمنان ب پشتەڤانیا سەمیانێن وان بووینە،. و دگەل وان هەمی پیلانان گەلێ مەیێ قەهرەمان هەمبەری وان راوەستایە ب پتر باوەری و رژدی بۆ خەباتێ و داکوکیکرنێ لسەر بدەستڤەئینانا مافێن خۆیێن نەتەوەیێن رەوا، بێی کو گوهدەنە قوربانیدانێن مەزن د رێیا بلندکرنا شیوازێن خەباتا شۆڕەشگێریدا لدیڤ کاودان و پێتڤیێن قووناغێ. پارتی دیموکراتی کوردستان - سەرکردایەتییا کاتی، دوپات دکەتەڤە کو دێ یا بەردەوام بیت ل سەر خەبات و هێلا خۆ یا شورشگێری ل پێناڤی چەسپاندنا ئۆتۆنومییا راست و دروست بۆ کوردستانا عیراقێ داکو گەلێ مە یێ کورد د چارچووڤەیێ کۆمارا عیراقێ دا ب هەمی مافێن خۆ یێن نەتەوەیی و رەوا شاد ببیت…. هتد).
بڤێ دەستپێکێ بزاڤ و چالاکیێن ریکخستنێن پارتی دەستپێکرن و گەشەکرن و ئدریسێ جانەمەرگ کو سەرپەرشتیا پەنابەران دکر، قولە قولە پەنابەر کومکرن و رێکخستن و پێتڤیێن وان بەرهەڤکرن و هنارتنە کوردستانێ. و پیگەیێ شورەشێ بهێز ئێخست و ل ٢٦ ێ گولانا ١٩٧٦ ێ ب چالاکیەکا لەشکەری و چەندین چالاکیێن سیاسی ل کوردستانێ و ل ئوروپا شورشا گولانا نیشتیمانیا پیشکەفتنخواز راگەهاند. ئێدی هیڤی و ئومێد گەش بوونە ڤە و رێکخستنێن پارتی بەرفرەهـ بوون و هێزێن پێشمەرگەی پتر لێهاتن و چالاکیێن لەشکەری کاریگەر تر بوون و پەیوەندیێن پارتی دگەل هێزێن سیاسی هاتنە دروستکرن.
شورەشا گولانێ ب بەرنامەکی نوی یێ رێکخستنا پارتی و پێشمەرگەی و سیاسی ییێ گونجای بۆ وێ قوناغێ دەستپێکر، و هە زی شیا رێکخستنێن خۆ ل هەمی کوردستانا بریندار و ل ناف ئاوارە و پەنابەران و ل دیاسپورا چیکەتە ڤە، و دەست ب چالاکیێن خۆ یێن ریکخستنێ و سیاسی و لەشکەری و جەماوەری و راگەهاندنێ بکەتە ڤە، د هەمان دەمدا پیکهاتێن پیشمەرگەی بەرهەڤکرن و ب پارتیزانی ل سەرتاسەری کوردستانی بەلاڤکرن و چالاکی پێکرن. و روژ بۆ روژێ خەبات و چالاکی بەرفرەهکرن و گەلەک دەڤەرێن کوردستانێ رزگارکرن و پاراستن.
ل ١٠-١٦ تەباخا ١٩٧٦ ێ پارتی کونفرانسەک ل بەرلینێ گرێدا تێدا خواندنا بارورودوخی کر و چەندین بریارین گرنگ دان.
ل دوماهیا سالا ١٩٧٦ ێ و ل بەراهیا سالا ١٩٧٧ ێ سەروک بارزانی سەرەدانا سوریا دکەت و پەیوەندیێن پارتی دگەل کومارا سوریا گرێدەت و رێیەک ڤەکر بو دەربازکرنا هەڤالان و چەک و تەقەمەنی و دەزگەهان بۆ کوردستانێ.
ل شواتا سالا ١٩٧٩ شورەشا گەلێن ئیرانێ سەرکەفت و کومارا ئیسلامیا ئیرانێ دامەزراند، و پەیوەندیێن پارتی دگەل کومارا ئیسلامی دروستکرن.
ل ١ ی ئادارا ١٩٧٩ بارزانیی نەمر ل واشنتون مالئاڤاهی کر و جەنازێ وی ل روژا ٥ ی ئادارێ گەهاندە شنویێ ل روژهەلاتا کوردستانێ و لوێرێ دناف خرڤەبوونەکا جەماوەریا مەزندا هاتە خاک سپاردن، و دوو گوتارێن گرنگ ژلایێ بەرێز مسعود بارزانی و بەرێز ئدریس بارزانی ڤە هاتنە پێشکێشکرن و داکوکیکرن ل سەر دریژەدانا خەباتێ ل سەر رێبازا بارزانیێ نەمر.
ل کومبونا سەرکردایەتیا کاتی ل روژهەلاتێ کوردستانێ ل ٢٠-٢٤ ێ حوزەیرانا ١٩٧٩ ێ سەروک مسعود بارزانی هاتە راسپاردن ب ئەرکێن سەروکێ پارتی رابیت و کار بکەن بۆ بەستنا کونگرەیێ نەهێ.
ل 4-8 چریا دویێ 1979 كۆنگرێ نههێ یێ پارتی ل گوندێ دەربەندێ روژهەلاتا کوردستانێ هاتەکرن، و هەلبژارتن هاتنەکرن و ب تەڤایا دەنگان سەروک مسعود بارزانی ب سەروکێ پارتی هەلبژارت و کومیتا ناوەندی ژی هەلبژارت، و پروگراو و پەیرەوێ نافخو و ریبازا بزاڤا رزگارخوازا کوردی دارشتنەڤە، و دوماهی ب قوناغا سەرکردایەتیا کاتی هات، و سەر ژنوی هەیکەلیەتین پارتی پێکئینان، و ئەرک و کار دابەشکرن ڤە، ئێدی سەقامگیرەک کەفتە د پارتیدا و گەشەبوونەکا دیتر بخۆ ڤە دیت.
چالاکیێن شورەشا گولانێ د هەمەجوور بوون، د بیاڤێن لەشکەریدا ب سەدان چالاکیێن جوراوجور و ٤٠ داستانێن هەرە مەزن بوونە، و دبیاڤێن راگەهاندنێ دا روژناما خەبات و ئێزگێ دەنگێ کوردستانا بریندار، و چەندین نامیلکە و بەلاڤوک بەلاڤکرن، و رێکخراوێن جەماوەری وەکو ئیکەتیێن قوتابیان و لاوان و ئافرەتان و زانایێن ئاینی دامەزراندنە ڤە.
کارێن بەرەیی هەڤپەیمانێن دووقولی و چەند قولی پێکئینان، و ل ٢٨ ئەیلولا ١٩٨٠ ێ بەرەیا نیشتیمانیا دیموکراتیا عیراقی (جود) دگەل چەندین حزبێن عیراقی و کوردستانی پێکئینا، و ل ٢ ێ گولانێ ١٩٨٨ بەرەی کوردستانی دگەل هەشت هیزێن کوردستانی و عیراقی پیکئینان. هوسا شورشا گولانێ د هەمی بیاڤاندا بەرفرەهـ بوو و گەشەکر، و گەلەک دەڤەرێن کوردستانێ رزگارکرن، تا کەفتیە بەر لێمشتێن کیمیابارانکرنێ و ئەنفالێن رەشێن رژێما دکتاتوری و کوردستان سوتی و وێرانکری.
ل ١٧ ی تیرمەها ١٩٧٩ ێ صەدامێ دکتاتور کودەتایەک ل سەر ئەحمەد حسن بەکر سەروک کومارێ عیراقێ کر و ژ دەستهەلاتێ ڤەدا، و بدەستەکێ ئاسنی دەستهەلات کرە د دەستێن خۆدا، و ل ١٨ تیرمەها ١٩٧٩ ێ صەدامێ دکتاتور ژ رێکەفتنا جەزائیر پێشەمان و پاشگەز دبیت و د هەلوەشینیت و پاشێ ل ٢٢ ی ئەیلولا ١٩٨٠ ێ دەست ب شەرەکێ خویناویێ هەشت سالی دژی کومارا ئیسلامیا ئیرانێ کر، و توشی شکەستن و زیانێن مادی و مروڤی یێن مەزن دبیت و دکەڤیتە د قەیرانێن دارایی و سیاسیدا و سەرێن رێیا لبەر بەرزە دبیت، و ل ٢ ی تەباخا ١٩٩٠ لەشکەرێ رژێما دکتاتوری دەولەتا کوێتێ داگیر دکەت، و خۆ لبەر هەڤپەیمانیەکا نێڤدەولەتی ب سەرکردایەتیا ئەمریکا دبینیت و توشی شکەستنەکا دی یا مەزن یا لەشکەری و سیاسی و ئابوری دبیت و فهێت و شەرمزار دبیتە ڤە.
پشتی ئەنفالان ژی چالاکیێن پارتی و پێشمەرگەی و بەرەیا کوردستانی بەردەوام بوون و خۆ بەرهەڤکرن بۆ قوناغا نوی یا خەباتێ، و ل ٥ ێ ئادارا ١٩٩١ ێ سەرکردایەتیا سەرهەلدانا گەلێ کوردستانێ دژی دامودەزگەهێن سەرکوتکەرێن رژێما دکتاتوری کر، و د ماوێ ١٥ روژاندا هەمی کوردستانا عیراقێ ب کەرکوکا دلێ کوردستانێ ڤە رزگارکرن و ژیوارەکێ نوی چێکر کو بریارا جڤاتا تەناهیا نێڤدەولەتی ژمارە ٦٨٨ ل ١٩٩١/٤/٥ دەرکەڤیت، و هەرێما کوردستانی دهێتە دامەزراندن.
و ل سەر پشنیارا سەروک بارزانی ل ١٩ حوزەیرانا ١٩٩٢ ێ هەلبژارتنێن گشتی بۆ پەرلەمانێ کوردستانێ هاتنەکرن، و دامەزراوێن دەستهەلاتداریێن دەربر ژ ئیرادا مللەتی هاتنە دانان، و ژ قوناغا شورەشگێری بۆ قوناغا یاسایی و مەدەنی هاتە ڤەگوهاستن.
هەژیە بێژین پارتی هەر ژ دامەزراندنا خۆ تا نوکە پروگرامەکێ سەردەمیانە دانایە و گونجاندی یە، و ل دیف پێتڤیێن سەردەمیانە و قوناغا خەباتێ کار پێکریە، و هەر ل سەر وێ ریبازێ رولەکێ کارا دیتیە ل روخاندنا رژێما دکتاتوری و ئاڤاکرنا عیراقا دیموکراتیا فیدرالیا دەستوری.
ئەوا راستی بیت رێبازا پارتی و بارزانی رێبازەکا سەردەمیانەو گونجایە خۆ نوی دکەت و گەنج دکەتە ڤە، و بۆ هەمی قوناغان دگونجیت، و پێتڤی یە ل سەر رێبوارێن ڤێ رێبازێ ل ئاستێ فەرمودا بارزانیێ نەمر بن دەمێ د فەرمود: (مروڤ دڤێت لایەنگیرێ دادپەروەریێ و ویژدانێ و یەکسانیێ بیت د ژیانێ دا )، و خۆ پێ پەروەردە و پێگیرکەن دا بشێن بجهبینن و دەستکەفتیا بدەستڤە بینن و سەرکەفتنان تومارکەن و خۆ سەرفرازکەن.
ل پێنجی سالیا شورەشا گولانێ دا:
سلاڤ و رێز بۆ سەروک مسعود بارزانی یێ مێژوو چێکری و پارتی نویکری و شورەش هەلکری و باوەری چێکری و هیڤی و ئەمێد زیندیکرین.
خۆ د چەمینین بەرامبەر… سەرکردایەتیا شورەشێ یا بهیڤی و باوەری دەستپێکریە ڤە، و پێشمەرگەیێن قەهرەمان یێن سینگێ خۆ کریە چەپەر و مەتال و ئاگرێ شورشێ هەلکری و گەشکری، و رێکخستنێن نهینی یێن وێرەک یێن پەیاما شورەشێ ب مللەتی را گەهاندی و رێکخستن بەرفرەهکرین. و تەڤ کوردپەروەرێن مزگینیا دەستپێکرنا شورەشێ بەلاڤکری و سینگێ خۆ بۆ ڤەکری.
هەروەسا خۆ دچەمینین بەرامبەر گیانێ شەهیدێن جانگوری یێن ب خوینا خۆ ئازادی ئاڤدای، و یێن گەردەنێن وان خلفێن سێ دارێ ماچیکرین، و یێن لژێر ئەشکەنجێدا گیانێن وان بەرەف ئاسمانی فرین، و یێن د رێیا خەباتێدا بووینە گوری و قوربان.
سلاڤ ل گوندیێن کوردپەروەر و هاولاتیێن دلسوز و هەر ئیکێ دەستێ هاریکاریێ بۆ خەباتێ و شورەشێ دریژکری.
سلاڤ ل گیانێ تەڤایا شەهیدێن کوردستانێ و سەروەرێ وان بارزانیێ نەمر و ئدریسێ جانەمەرگ.
هەرێما کوردستانێ بەرهەمێ خەباتا مللەتی و بزاڤا وێ یا سیاسی یە ب سەرکردایەتیا پارتی دیموکراتیا کوردستان و سەروکاتیا رێزدار سەروک بارزانی، دا ب هەمی شیانا بپارێزین.