زیــــــبا تـەهـــــــــــا
پرسی ئافرەت و تێکۆشان بۆ چەسپاندنی یەکسانی، تەنها داواکارییەکی “مێینە” نییە بۆ دەستکەوتی تایبەت، بەڵکو زەرورەتێکی مرۆیی، ئاكاری، و ئابوورییە کە تەواوی پێکهاتەکانی کۆمەڵگە لێی سوودمەند دەبن. کاتێک باس لە یەکسانی دەکەین، مەبەست لەوە نییە کە ئافرهت و پیاو لە هەموو لایەنە بایۆلۆژییەکانەوە کۆپی یەکتر بن، مەبەست له یەکسانییە لە ماف و دەرفەت و شکۆی مرۆیی. بۆ ئەوەی کۆمەڵگەیەک بتوانێت لە بازنەی چەقبەستوویی ڕزگاری بێت، پێویستە تێڕوانینی خۆی بۆ ئافرەتان بگۆڕێت.
ههندێك كات ئاماژه بهوه دهكرێت کە پرسی یەکسانیی ئافرەت “دژایەتیکردنی پیاوە”، بەڵام ئەمە تێگەیشتنێکی زۆر هەڵەیە. بەبێ بەشداریی کارای پیاوان، گۆڕانکاریی ڕاستەقینە لە کۆمەڵگەدا ڕوونادات. پیاوان لە زۆربەی کۆمەڵگە نەریتییەکاندا خاوەن دەسەڵاتی بڕیاردانن، هەر بۆیە کاتێک پیاوێک باوەڕی بە یەکسانی دەبێت، ئەو تەنها خزمەت به رهگهزی مێی خێزانهكهی ناکات، بەڵکو ژینگەیەکی دادپەروەرانەتر بۆ خۆیشی دروست دەکات. پیاوی هۆشیار دەزانێت کە چەوساندنەوەی ئافرەت، کۆمەڵگەیەکی ئیفلیج بەرهەم دەهێنێت کە تێیدا داهێنان و ئارامی بوونی نابێت.
باوەڕبوون بە یەکسانی، پیاوان لەو زیندانە هزرییه ڕزگار دەکات کە کۆمەڵگە بۆی دروستکردوون. لە زۆرێک لە کهلتوورەکاندا، پیاو ناچار دەکرێت هەمیشە بەهێز بێت و هەموو بڕیارەکان بدات. ئەمە گوشارێکی دەروونیی گەورەیە. کاتێک یەکسانی هەبێت، پیاویش مافی ئەوەی دەبێت وەک مرۆڤێک گوزارش لە هەستەکانی بکات و ئەرکەکانی ناوماڵ و بەخێوکردنی منداڵ لەگەڵ هاوسەرەکەی دابەش بکات. ئەمە پەیوەندییە سۆزدارییەکان قووڵتر و ڕاستگۆیانەتر دەکات.
لە ڕووی زانستی و ئابوورییەوە، هیچ وڵاتێک نەیتوانیوە بگاتە لوتکەی پێشکەوتن کاتێک نیوەی وزەی مرۆیی خۆی (کە ئافرەتانن) پەراوێز خستووە. کاتێک ئافرەت دەرفەتی خوێندن و کارکردنی هەبێت، داهاتی خێزان زیاد دەکات و ڕێژەی هەژاری کەمدەبێتەوە. باوەڕبوونی پیاوان بە مافی کارکردنی ئافرەت، بارگرانییە داراییەکان لەسەر شانی پیاوانیش کەمدەکاتەوە و بەرپرسیارێتییەکان بە یەکسانی دابەش دەبن.
مێژوو سەلماندوویەتی هەر کاتێک دەرفەت بۆ ئافرەتان ڕەخساوە، نەک تەنها شانبەشانی پیاوان کاریان کردووە، بەڵکو لە زۆر بواردا پێشەنگ بوون. لە زانست، پزیشکی، تەکنەلۆژیا و هونەردا، ئافرەتان دیدگایەکی جیاواز و نوێ دەهێننە کایەوە. ئەگەر کۆمەڵگە ڕێگری لە توانا مرۆییهكانی ئافرهتان بكات، ئەوا لە نیوەی داهێنانەکان، نیوەی چارەسەرە پزیشکییەکان و نیوەی ئەگەری پێشکەوتن بێبەش دەبێت. پیاوی خاوهن هزر و هۆشیار ئهوه دهزانێت ئەگەر ئافرهت دەرفەتی هەبێت، دەتوانێت جیهان بگۆڕێت، و ئەم گۆڕانکارییەش سوودی بۆ هەمووان دەبێت.
هیچ وڵاتێک ناتوانێت بانگەشەی دیموکراسی و دادپەروەری بکات ئەگەر ئافرەتان لە ناوەندەکانی بڕیارداندا ئامادەیی کارایان نەبێت. پیاوە سیاسییهكان و کۆمەڵگە بە گشتی دەبێت تێبگەن پرسی ئافرەت پرسێکی “لاوەکی” نییە کە تەنها لە ڕۆژە جیهانییەکاندا باسی بکرێت. بەشداریی سیاسیی ئافرەتان دەبێتە هۆی داڕشتنی یاسای مرۆییتر، گرنگیدانی زیاتر بە پەروەردە و تەندروستی، و کەمکردنەوەی ململانێیە توندوتیژەکان. یەکسانیی جێندەری پێوەرێکی سەرەکییە بۆ ڕادەی شارستانیبوونی هەر نەتەوەیەک.
یەکێک لە گەورەترین ئەرکەکانی سەر شانی پیاوان لەم سەردەمەدا، گۆڕینی ئەو زمان و گوتارەیە کە سوکایەتی بە ئافرەت دەکات. لە کۆڕ و کۆبوونەوە پیاوانەکاندا، زۆرجار ئافرەت وەک “کاڵا” یان وەک “بوونەوەرێکی لاواز” وێنا دەکرێت. پیاوێک کە باوەڕی بە یەکسانی هەیە، ئەو پیاوەیە کە ڕێگە نادات سوکایەتی بە شکۆی ئافرەت بکرێت. ئەم گۆڕانکارییە کهلتوورییە لە پەراگرافە بچووکەکانی ناو پهروهردهی خێزان دەست پێ دەکات تا دەگاتە ئاستی باڵای دەوڵەت و دامهزراوهكان.
کۆمەڵگەیەک تێیدا یەکسانی هەبێت، ئارامترە. لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە لەو وڵاتانەی ئافرەتان خاوەن مافی زیاترن، ڕێژەی تاوان و توندوتیژیی خێزانی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمترە. کاتێک پیاو فێر دەبێت کە ئافرەت هاوتای ئەوە، نەک ژێردەستەی، پەیوەندییەکان لەسەر بنەمای ڕێز بنیاد دەنرێن نەک ترس. ئەمەش نەوەیەک بەرهەم دەهێنێت کە لە ناو دڵەڕاوکێدا گەورە نابن و هەست بە ئاسایشی دەروونی دەکەن.
لهكۆتاییدا، پێویستە هەمووان بزانین مافی ئافرەت مافی مرۆڤە. ئەمە دروشمێکی بریقەدار نییە، بەڵکو ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە. كۆمهڵگه بهتایبهت پیاوان پێویستە لەوە تێبگەن پشتیوانیکردنی ئافرەت، نیشانەی لاوازیی ئەوان نییە، بەڵکو نیشانەی هێزی فکری و ئاستی بەرزی ڕۆشنبیرییانە. کۆمەڵگەیەک کە ڕێز لە ئافرەت دەگرێت، ڕێز لە خۆی دەگرێت. باوەڕبوون بە یەکسانی و پرسی ئافرهت، تەنها خزمەت بە ڕەگەزێک ناکات، بەڵکو مرۆڤایەتی لە تاریکیی دەمارگیری ڕزگار دەکات و بەرەو ڕووناکیی دادپەروەری دەبات.