ئحسان ئامێدی
ل ١٦ تەباخا ساڵا ١٩٤٦ بارزانیێ نەمر پارتی دامەزراند و هەر وێ روژێ سەروک بارزانی ژدایک بووە.
پارتیا دیموکراتیا کوردستانێ ب سەروکاتیا بارزانیێ نەمر و پاشی ب سەروکاتیا سەروک مسعود بارزانی ئیکەمین و تاکە رێکخستنا سیاسیە ب دروستاهی دەربرین ژ ماف و ئارمانجێن نەتەوەیێن کوردستانێ کرین و دکەت، و نوینەرایەتیا راستەقینەیا گەلێ کوردستانێ دکەت، و خۆ ل دوزا وێ یا رەوا دکەتە خۆدان، وخەبات و تیکوشینێ بۆ دکەت و گوری و قوڕبانیان بۆ دەت.
پارتی ل سەر کەلەپورێ نەتەوەیێ شەهید شێخ عەبدولسەلامێ بارزانی و شێخ ئەحمەدێ خۆدانێ بارزان و بیروکا مەلا مستەفایێ بارزانی (ج شورەشەک بیێ پارتیەکا رێکخستی و سەرکردایەتیەکا راستەقینە سەرناکەڤیت)، و سەربوڕا وی یا نیشتیمانپەروەری و خەباتگێری د چارچوڤێ پروگرامەکێ گونجای بۆ خەباتا رزگاریخوازا کوردستانێ هاتیە دامەزراندن، و دەست بخەبات و تیکوشینێ کریە .
و ژبەرکو دامەزرێنەرێ پارتی بارزانی یە، هەمی فەرمودێن بارزانیێ نەمر و سەروک مسعود بارزانی دەربرینێ ژ ریبازا پارتی و بارزانی دکەن.
بارزانیێ نەمر گەلەک فەرمودێن گرنگ و دەربر و ب مەبەست هەنە، ئەو دەربرینێ ژبیروکا وی یا نەتەوەیی و نیشتیمانیا کوردستانی و رزگارخوازی دکەن، هەر وەکو د فەرموود: (کوردستان ئێک پارچەیە، ئەو سنورێن کوردستانێ ژیکجودا دکەت دەستکردن، لەوان ب باوەر ڤە دبێژم ئەم دەستبەرداری یەک بوهوست ژ ئاخا کوردستانێ نابین). مەبەستا وی کوردستان ئێک وەلاتە، و ژیوارێ دابەشکرنێ رەتدکەت، و ئەم کوردستانی راستیەکێ دزانین ئەو ژی کوردستان وەلاتێ کوردان و هەڤئاکنجیێت وێ یە، و هندی هەینە دێ خەباتێ بۆ رزگارکرنا وێ کەین و ئێک بوستا وەلاتێ خۆ بۆ کەسێ ناهێلین و دەستا ژێ بەرنادەین، لەوان ژی دبێژیت: (هیڤیدارم بشیم روژەکێ ژ روژان ئالایێ کوردستانێ ل جهەکێ کوردستانێ بلند کەم ئەڤجا ئەو جهـ عیراق، تورکیا، ئیران بیت چ جوداهی نینە)، و ل سەر ڤێ باوەرێ خەبات دژی هەمی داگیرکەرین کوردستانێ کریە و دهەوارا برایین خۆ ل باکور و روژهەلات ژی چوویە و قوربانی ژی داینە، کو ئارمانجا وی رزگارکرنا کوردستانێ بوویە، و داکو کوردان ژی ناسناما خۆ یا نەتەوەیی هەبیت. هەوەسا دبێژیت: ( یا ژیانێ پیروزتر کوردستانە)، مەبەستا وی کوردستان وەلاتەکێ خوشتڤی یە و هەژی هندێ یە مروڤ خۆ بو بکەتە گوری و قوربان، و ناسناڤێ شەهیدیێ پیناڤی کوردستانێ وەرگریت کو ئەڤ قوربانیە پیروزتر و سەرفرازترە ژ ژیانەکا بن دەست و سەرشور. لەوان د فەرمود (مرنەکا د رێکا کوردستانێ دا بیت هزار ژیان گوری بن)، ئانگو ژیان بێی وەلاتەکێ ئازاد مرنە، لەوان ب ئەرک و پیروز دزانیت مروڤ خۆ بکەتە قوربانی پێناڤی وەلاتەکێ ئازاد و سەربەخۆ. راستیەکا هەی وەکو روژێ یا گەش، ئەو ژی ئەوە کو بارزانیێ نەمر هەمی ژیانا خۆ پێناڤی کورد و کوردستانێ تەرخانکر بوو، و هەر ل سەر وێ رێبازێ ژی ل دەربەدەریێ مالئاڤاهی کر.
سەروک مسعود بارزانی دبێژیت: (کورد نەتەوەیەکە، خودان دیروک و جوگرافیا و زمان و روشەنبیری و رەوشت و تیتالێن خویێن تایبەتە، و ب هزاران سالە ل سەر ئاخا خو دژیت، ب درێژاهیا ڤی ماوەی یێ پێگیربوویە ب هەمی بنەمایێن لێبورینێ و پیکڤەژیانێ، جهێ سەرفرازیێ یە رهوریشالێن روشەنبیریا پێکڤەژیانێ دگەل نەتەوە و ئولێن دیتر دناڤا کوردان دا دکوور و دیروکی نە، دماوێ بوری دا نەتەوا کورد شیایە خو ژ گەلەک بزاڤێن بەهژاندنێ و ژ ناڤبرنێ رزگاربکەت و بەر سینگێ هەر بزاڤەکا بو ڤێ مەرەمێ تێتەکرن بگریت)، هەروەسا سەروک بارزانی دبێژیت: (ئەز بخۆ ل وێ روژێ ژ دایک بوومە، ل ژێر سیبەرا ئاڵا کوردستانێ ل ساپڵاغ ژ دایک بوومە، و هەموو دەقیقەکێ ژی ئامادەمە ل ژێر سیبەرا وی ئاڵای و بۆ وی ئاڵای بمرم). و ل سەر ڤێ رێبازێ سەروک بارزانی دەست بخەباتێ کر و کوردستان ژ ئوتونومی بۆ فیدرالزمێ و ریفراندوما سەرخوبوونێ بر.
ل ١٦ ی تەباخا ١٩٤٦ بارزانیێ نەمر پارتیا دیموکراتیا کوردستانێ وەکو ریکخستنەکا سیاسیا نەتەوەیا رزگاریخواز یا هەڤچەرخ دامەزراند، و هەڤگرتنەکا سیاسیا کوردسانا عیراقێ پێکئینا و هیڤی و ئومێدێن کوردپەروەران گەشکرن و هەر زی ریکخستنێن خۆ ب بەرفرەهی چێکرن.
د پەیمانا مللی یا دامەزراندنا پارتیدا هاتیە:( ب رێکا خەباتا سیاسی کاردکەین ژبۆ د دروستکرنا دەولەتا هەڤگرتیا دیموکراتیا کوردستانێ ل عیراقێ، کو هەر ئێک ژ ویلایەتێن موسل و هەولێر و کەرکوک و سلیمانیێ و خانەقینێ بخوڤە بگریت.
و د بەندێ ئێکێ یێ پروگرامێ پارتی یێ کونگرەیێ ئیکێ دا هاتیە: ژ ئارمانجێن سیاسی:( سەربەخویا تەواوا کوردستانێ کو بڤان ریکێن خوارێ دێ ب وێ ئارمانجێ گەهین: ١-خەبات پیناڤی دروستکرنا دەولەتەکا هەڤگرتی د عیراقێ دا بناڤێ دەولەتا هەڤگرتیا دیموکراتیا کوردستانێ.
بڤێ دیتنێ دوزا کوردستانێ لدەف پارتی یا زەلال بوو، و ل هەمی کونگرەیێن خۆدا پارتی داکوکی ل سەر ڤێ رێبازا نەتەویی کریە، و پتریا مللەتی خۆ دا دگەل و بۆ نوینەرا راستەقینەیا مللەتی و مافێن وی یێن رەوا.
ل کونفرانسێ باکو ل سالا ١٩٤٨ بارزانیێ نەمر د فەرموود: ئەی مللەتێ کوردێ مەزلوم و فیداکار… ئەم ب شەرەفا بنەمایێن دیموکراتیا خۆ و پاکیا گیانێ خۆ یێ نیشتیمانپەروەر سوزو پەیمانان ددەین کو هەڤپشکێن ژیان و خوشییێ نەبین هەتا مافێن تەیێن داگیرکری بۆ تە ڤەنەگەرینین، درێکا رزگاربوونا تە ژ زولم و ستەما دەستهەلاتا بیانیان. سوز و پەیمانبیت کو قازانج و بەرژەوەندا خۆ یا کەسوکی بکەینە قوربانی بەرژەوەندیا گشتی یا تە، هەمی حەز و ڤیانین خۆ بکوژین بۆ دەرخستن و ڤەژاندنا مەرەم و ئارمانجێن تە یێن بلند.بۆ بهێزکرنا ئێکەتیا نافخویی و پێشخستنا پێشڤەچوونا مللەتی و نەتەوا کورد.
پارتی د چارچووڤێ رێبازا خۆ یا نەتەوەیی دا ل دیف بارودوخی دروشمێن گونجای دگەل هوکارێن خۆیی و بابەتی بلندکرینە و خەبات بۆ کریە.
هەر ژ دامەزراندنێ و دهەمی قوناغاندا پارتی دیموکراتیەت بۆ عیراقێ داخوازکریە وەکو ئارمانجەکا نەگوڕ جیگیرکریە، ژ وێ باوەرێ چارەسەریا دوزا نەتەوەیا کوردستانێ ب ریکێن دیموکراتی بجهدهێت. و هەمی بزاڤا وێ یا سیاسی و چەکداری و جەماوەری و مەدیایی و دبلوماسی ژبۆ مافێن کورد و کوردستانێ بوو،و هەر مافەکێ نەتەوەیی ژی بۆ کوردستانێ بوو.
ل ١١ ئەیلولا ١٩٦١ ێ شورشا ئەیلولا نیشتیمانی ب سەروکاتیا بارزانیێ نەمر دروشمێ دیموکراتی بۆ عیراقێ و ئوتونومی بۆ کوردستانێ بلندکر بوو، حەتا ل رێکەفتنا ١١ ی ئادارا ١٩٧٠ حکومەتا عیراقێ دانپێدان ب مافین نەتەوەیێن کوردستانێ و ئوتونومی بۆ کوردستانێ کری، و پشتی پاشگەزبونا رژێما عیراقێ ژ ریککەفتنێ و هەلنگفتنا ٦ ی ئادارا ١٩٧٥ ێ، جارەکا دی پارتی ل ٢٦ گولانا ١٩٧٦ ێ شورشا گولانێ درێژی دا شورەشا چەکداری لژێر دروشمێ دیموکراتی بۆ عیراقێ و ئوتونومیێ راستەقینە بۆ کوردستانێ، و پشتی سەرهلدانێ ل ٤ ێ چریا ئێکا سالا ١٩٩٢ ێ سەروک بارزانی پشنیارا فیدرالی بۆ کوردستانێ کر، و پەرلەمانێ کوردستانێ فیدرالیەت پەسەند کر و راگەهاند، و ل شەرێ ئازادیا عیراقێ ل ٢٠٠٣ سەروک بارزانی داکوکی ل سەر دیموکراتیکرن فیدرالیکرن و دەستوریکرنا عیراقا نوی کر، و پەسەند کر. و پشتی شەرێ تیرورستێن داعشێ، و لسەر پشنیارا سەروک بارزانی ل ٢٥ ئەیلولا ٢٠١٧ ێ ریفراندوما سەبەخۆیا کوردستانێ هاتەکرن و خەلکێ هەرێما کوردستانێ برێژەیا هەرا بلند پەسەند کر.
یا پێتڤیە بزانین بەری دامەزراندنا پارتی ناڤێ کوردستانێ د هەمی نڤیسین فەرمی و گفتوگەیاندا یێ قەدغەکری بوو، و پارتی یەکەمین پارتی بۆ ناڤێ پارتی و ئارمانجێن وێ یێن نەتەوایەتی ب زەلالی ل سەر ناڤێ کوردستانێ جیگرکەت و نیشا بدەت و کاری بۆ بکەت و بدەتە قەبیلکرن، و کوردستانێ ب وەلاتێ کوردان ب فەرمی بدەتە نیاسین و جێگیرکرن، و بناڤێ کوردستانێ گفتوگو و دانوستاندن و ریکەفتنان بکەت.
ئەڤەیە رێبازا پارتی و بارزانی ژ دامەزراندنێ و حەتا نوکە ئارمانجا وی مافێن نەتەوەیێن گەلێ کوردستانێ یە، و دێ هەرا بەردەوام بیت.
ل کونگرەیی چاردێ ل٣-٦ چریا دوێ ٢٠٢٢، ئەوێ ل باژێرێ دهوکێ هاتیە بەستن، پارتی ل بەندێ ئێکی یێ پروگرامێ بڤی رەنگی خۆ پیناسەکریە:( پارتیا دیموکراتیا کوردستانێ پارتیەکا دیموکراتیا نیشتیمانیا جەماوەریە، باوەری ب مافێن مروڤی،دادپەروەریا جڤاکی ، گەشەدانا دریژخایەن، تەعەدودیا سیاسی و نەتەوەیی و ئاینی و روشنبیری، پیکڤەژیانا ئاشتیانە، ئازادیان و وەکهەڤیێ، و مافی چارەنووسێ نەتەوەیا کورد و گەلێ کوردستانێ ب رێکین مەدەنی و دیموکراتی هەیە، و پشتبەستن ب رێباز و کەلەپورێ بارزانیی نەمر خەباتێ دکەت وسوودی ژ سەربوڕین گەلێن دی دبینیت).
و ئارمانجێن پارتی یێن نەتەوەیی ل بەندێ چارێ یێ پروگرامی بڤی رەنگی دیارکرینە:
ئێکەم: بجهئینانا مافێ چارەنڤیسێ نەتەوا کورد و گەلێ کوردستانێ ب ب ریکێن خەباتا ئاشتیانە و دیموکراتی.
دووەم: پشتەڤانیا دوزین رەوایێن کوردان ل پارچەیێن دی یێن کوردستانێ ژبوونا بجهئینان و دابینکرنا مافێن وانێن نەتەوەیی و نیشتیمانی ب ریکێن خەباتا ئاشتیانە و دیموکراتی.
یێ بڤێت پارتی باش بنیاسیت دڤێت پەرتوکا سەروک بارزانی بارزانی و بزاڤا رزگایخوازا کوردی ب هەمی بەرگێن ویڤە، و مێژوویا پارتی دیموکراتی کوردستان، و پەیرەو و پروگرامێن هەمی کونگرەیین وێ بخوینیت، دا بزانیت پارتی چەند هێزەکا سیاسی و جڤاکی و نەتەوەیا مەزن و دلسوز و پێگیر و سەرفرازە.
پیروزبیت ٨٠ سالیا دامەزراندنا پارتی ل هەمی پارتیان و پێشمەرگەیان و کوردپەروەران.
بژی پارتی و سەرکەفتی بیت خەباتا وێ ب سەروکاتیا جەنابێ رێزدار سەروک مسعود بارزانی.
نەمری بۆ شەهیدان و سەر کاروانێ وان بارزانیێ نەمر و ئدریسێ جانەمەرگ.