غەیدا بێرۆخی
مامۆستای زانکۆ
ئەنفال یەکێکە لە ترسناکترین و کارەساتبارترین ڕووداوەکانی مێژووی گەلی کورد کە لە لەلایەن ڕژێمی بەعسی عێراق بە سەرکردایەتی صدام حسین ئەنجام درا، ئەم کارەساتە بە شێوەیەکی ڕێکخراو و سیستەماتیک بوو، کە ئامانجی سەرەکیی لەناوبردنی کورد و هەستی نیشتمان پەروەری و کپ کردنی ئاگری شۆڕش بوو.
هەزاران گوند و شارۆچکە وێران کران، و زیاتر لە ١٨٢ هەزار مرۆڤی بێ تاوان لە ئافرەت و منداڵ و پیر بێ بەزەییانە کۆمەڵکوژ کران و ئەوەی تر ڕاپێچی ئۆردوگا زۆرە ملێکان کران، هەروەها چەکی کیمیایی بەکارهێنرا.
ئەنفال پەڵەیەکی ڕەشە بەڕووی ڕژێمی بەعسی فاشیست
قڕکردنی گەل تاوانێکە کە هەرگیز لە بیر ناکرێت و زامێکە هەرگیز ساڕێژ نابێت و یەکێکە لە هەرە دڕندانە ترین پرۆسە سەربازییەکان بەدرێژایی مێژوو کە بەرامبەر گەلی کورد ئەنجام دراوە، (٨٠٠٠) بارزانی بێ تاوان لە ئافرەت و پیاو و گەنج دەستبەسەر کران و ڕاپێچ کران بەرەو بیابانەکانی باشووری عێراق و جینۆساید کران.
بە شێوەیەکی گشتی ئەنفال بەچەند قۆناغێک ئەنجام درا
قۆناغی یەکەم: لە (٢٣ ی شوبات تا ١٩ ئاداری ١٩٨٨) شاڵاوی هێرش کردنە سەر گوندەکانی سەرگەڵو و بەرگەڵوی جافایەتی و دوکان سلێمانی و شارۆچکەی ماوەت و چوارتا.
قۆناغی دووەم: لە(٢٢ی ئادار تاکو ١ی نیسانی ١٩٨٨) ئەمەش ناوچەی قەرەداغی گرتەوە لە (سەگرمە و تەکیە و سێوسینان و قۆپی قەراغ و چەند ناوچەی تر).
قۆناغی سێیەم: لە( ٧ تاکو ٢٠ی نیسانی ١٩٨٨) هێرشی ناوچەی گەرمیان کە گەورەترین هێرش کرایە سەر ناوچەکانی (کفری، کەلار، دووز، قادر کەرەم، چەمچەماڵ سەنگاو، تەکیە بەشێک لەناوچەی ئاغچەلەر)
قۆناغی چوارەم: لە (٨ی نیسان تاکو ٣ی ئایار ١٩٨٨) سەرەتای ئەنفال بە کیمیاباران کردنی گوندی گۆپتەپە دەستی پێکر.
قۆناغی پێنجەم و شەشەم و حەوتەم: لە (١٥ی ئایار تاکو ٢٦ی ئابی ١٩٨٨) لە دۆڵ و چیاکانی شەقڵاوە و ڕواندوز کیمیاباران کردنی گوندەکانی ( نازەنین، کاموسک، سماقوڵی، عەلیاوە، سپیندارە،...) لەلایەن چەند فرۆکەیەکەوە ئەمەش بووە هۆی گیان لە دەست دانی ژمارەیەکی زۆری دانیشتوانی ئەو گوندانە و لە (٢٦ی تەمووز) دۆڵی وەرتێ و هیران و بالیسان و مەلەکان بەچەکی کیمیای بوردومان کرا.
قۆناغی هەشتەم: لە (٢٥ی تا ٦ی ئەیلول ١٩٨٨) لەدوای وەستانی شەڕی ئێران و عێراق کۆتا شاڵاوی ئەنفال لە دەڤەری بادینان بوو (شێخان، ئاکرێ، زاخۆ، ئامێدی).
حکوومەتی بەعس بۆ کپ کردنی شۆڕشی کوردستان هەموو جۆرە چەکێکی قەدەغە کراوی نێودەوڵەتی بەکارهێنا لە دژی کوردستان بەتایبەت کیمیایی وەکو خەردەل و سیانید و غازی دەمارەکان و فسفۆر. بەشێکی تری ئەم تاوانە قێزەونە سوتاندنی گوندەکان و لەناوبردن و چۆڵ کردنیان و ناچارکردنیان بە تەرحیل، بۆردوومان کردنی (5000) هاووڵاتی لە هەڵەبجە بەچەکی کیمیایی قەدەغەکراو.
ئامانجەکانی پشت تاوانەکە
ئەم کارەساتە تەنها هەڵمەتێکی سەربازی نەبوو، بەڵکو پرۆسەیەکی ڕێکخراو بوو بۆ لەناوبردنی ناسنامەی کورد. ئەم سیاسەتە بە ڕێبەری علی حسن المجید ئەنجام درا، کە بە عەلی کیمیایی ناسراوە. ڕژێم هەوڵیدا بە بەکارهێنانی هەموو جۆرە هێزێک، لە کیمیاییەوە تا کۆچپێکردنی زۆرەملێ، کوردستان لە بوونی خۆی خاڵی بکات.
ئەنفال و بەکارهێنانی ئاین
ناوی ئەنفال لە (سورة الأنفال)ی قورئانی پیرۆز دا هاتووە، بەواتای دەسکەوتەکانی جەنگ (غنائم) ڕژێمی بەعسی فاشیست ئەم ناوەی بەکارهێنا بۆ ئەو تاوانانەی کە دژی گەلی کورد ئەنجامی دا بۆ ئەوەی ڕەوایەتێک بدات بە کارە قیزەون و دڕندانەی کە دەیکرد، و سەیرکردنی کورد وەکو (دوژمن) تاوەکو شتەکانیان وەکو دەسکەوت و غەنیمەت وەربگرن و هەوڵ دان بۆ بزواندنی هەست و پشتگیری هەندێک کەس و لایەن بە بەکارهێنانی ڕووکاری ئاینی، ئەمەش لەئاینی ئیسلام دا هەبوونی نیە، بەڵام ڕژێم بۆ ئەوەی حەرام کراو حەلال بکات و بۆ مەرەمە گڵاوەکانیان ئەم ناوەی دانا، ئەنفال دڕندانەترین تاوانی سەدەی بێستەم (٢٠) بوو دژ بە مرۆڤایەتی.
کاریگەری و مانای بەردەوام
ئەنفال تەنها ڕووداوێکی ڕابردوو نییە برینێکە هێشتا کراوەیە. کاریگەرییەکانی لە ژیانی هەزاران خێزاندا ماوەتەوە و لە هەست و بیر و هۆشی گەلی کورددا جێگیر بوون. بەڵام لەگەڵ هەموو ئەم ئازارانەدا، گەلی کورد نەشکا، بەڵکو زیاتر سوور بوو لەسەر خەبات کردن بۆ ئازادی.
ئەنفال وانەیەکی قورسە بۆ مرۆڤایەتی ئەوەی کە بێدەنگە لە بەرامبەر تاواندا تاوانبارە. پێویستە ئەم کارەساتە هەمیشە لە یاددا بمێنێت، بۆ ئەوەی دووبارە ڕوونەدات و کار بکرێت بۆ پتەوکردنی یەکڕیزی و تەبایی.