زیــــــبا تـەهـــــــــــا

نەورۆز بۆ گەلی کورد تەنها گەڕانەوەی وەرزێکی ساڵ یان جەژنێکی ئاسایی نییە، بەڵکو گوزارشتێکی قووڵە لە تێکۆشانی بێپایانی مرۆڤی کورد بۆ ئازادی و سەربەخۆیی. ئاگری نەورۆز سیمبولی هەستانەوەی نەتەوەیەکه‌ کە نەیویستووە لەژێر باری چەوسانەوەدا سەر دانەوێنێت. ئەم ئاگرە کە ساڵانە لەسەر لوتکەی چیا سەرکەشەکانی کوردستان دەکرێتەوە، پەیامێکی ڕوونی تێدایە بۆ هەموو جیهان، پەیامی ئەوەی کە کورد گەلێکی زیندووە، خاوەن مێژوویەکی دێرین و کلتوورێکی دەوڵەمەندە کە هیچ هێزێک نەیتوانیوە بیسڕێتەوە. نەورۆز لای ئێمە، جەژنی ئاوێتە بوونی مرۆڤە لەگەڵ سروشت و نوێکردنەوەی بەڵێنی وەفادارییە بۆ ئەو خاکەی کە بە خوێنی هەزاران شەهید سوور بووە.

لە ڕوانگەی هزری کۆمەڵناسیی مۆدێرنەوە، نەتەوە تەنها پێکهاتەیەکی فیزیکی یان جوگرافی نییە، بەڵکو سیستەمێکی ئاڵۆزی مانا، هێما و بەهایە کە پێی دەوترێت ناسنامەی کلتووری، و لەم پرۆسە مێژووییەدا ئافرەتی کورد وەک ناوەندی بەرهەمهێنانی کلتووری دەورێکی بێوێنەی گێڕاوە. لەو کاتانەی کە دامه‌زراوه‌ فەرمییەکانی دەوڵەت، قوتابخانە و تەنانەت میدیاکانیش لەژێر کۆنترۆڵی ئایدیۆلۆژیای داگیرکەردا بوون بۆ جێبەجێکردنی پرۆسەی سڕینەوەی نەتەوەیی، ئافرەتی کورد توانی کایەی تایبەت واتە ناو ماڵ، بگۆڕێت بۆ قەڵایەکی مەعنەوی و سەنگەرێکی کلتووری بۆ پاراستنی کۆدە نەتەوەییەکان. ئەمە تەنها پەروەردەیەکی سادەی خێزانی نەبووە، بەڵکو پرۆسەیەکی پەروەردەی سەرەتایی بووە کە تێیدا زمانی دایک، مێژووی زارەکی و جیهانبینیی کوردی وەک دوایین هێڵی بەرگری لە ناو هەناوی نەوەکاندا چێنراوە. بەمەش ئافرەت بووەتە ڕێگرێکی سەرەکی لەبەردەم دیاردەی نامۆبوونی کلتووری و ڕێگەی نەداوە تاکی کورد لە ناو ناسنامە داسەپاوەکاندا بتوێتەوە، بەڵکو بەردەوام ڕۆحی خۆبوونی تێدا زیندوو کردووەتەوە.

ئەو بەها باڵایانەی کە کۆمەڵگەی کوردییان بە درێژایی سەدەکان بە یەکگرتوویی هێشتووەتەوە، وەک وەفاداری بۆ خاک، کەرامەتی مرۆیی، و جەژنی نەورۆز وەک سیمبولی ڕاپەڕین، لە دیدی کۆمەڵناسییەوە وەک سەرمایەی کۆمەڵایەتی لێك دەدرێنەوە کە شیرازەی نەتەوەییان پاراستووە. ئافرەتی کورد لەم نێوەندەدا تەنها گوێزه‌ره‌وه‌ی ئەم بەهایانە نەبووە، بەڵکو وەک داوەری ئاكاری و پاسەوانی ئەم سەرمایەیە دەورێکی ستراتیژی گێڕاوە. لە کاتی قەیرانە گەورەکان، کارەساتە نەتەوەییەکان و كه‌می یان نه‌بوونی هیوایه‌ك بۆ ئازادی، ئافرەتی کورد وەک پشتێنەی ئاسایشی کلتووری کاری کردووە، ئەو بە خۆڕاگرییە بێدەنگەکەی و بە پاراستنی نەریتە شادیبەخشەکان لە ناو جەرگەی غەمدا، نەیھێشتووە کۆمەڵگەی کوردی تووشی حاڵەتی سەرلێشێواوی و بێ بەهایی کۆمەڵایەتی ببێت. ئەم ڕۆڵە وایکردووە کە تەنانەت لە ژێر هەرە سه‌ختترین فشارە سیاسییەکانیشدا، تاکی کورد هەست بە سەرکەوتوویی کلتووریی خۆی بکات و متمانەی بە بەها ڕەسەنەکانی خۆی بمێنێت.

پۆشینی پۆشاكی ڕەسەنی کوردی و بەشدارییە چالاکەکانی ئافرەت لە بۆنە نەتەوەییەکاندا، بەتایبەت لە جەژنی نەورۆزدا، وەک بەرگریی هێما و سیمبول پێناسە دەکرێت. ئەم پۆشاک و ڕەفتارانە تەنها ڕواڵەت نین، بەڵکو ئامرازێکی پەیوەندیبەستنن کە تێیدا ئافرەت وەک سیمبولی ڕەسەنایەتی، سنوورێکی کۆمەڵایەتی و کلتووریی دیار لە نێوان خود و ئەوی تردا دەکێشێت. ئەم جۆرە لە بەرگری، ناسنامەی کوردیی وەک ناسنامەیەکی بینراو هێشتووەتەوە، کە تەنانەت بێ هەبوونی دەوڵەت و دامەزراوەی فەرمی، توانیویەتی مۆرکی تایبەتی خۆی لە ناو کلتوورە جیاوازەکانی ناوچەکەدا بپارێزێت. ئافرەتی کورد لە ڕێگەی هونەری دەستڕەنگینی، شێوازی میوانداری و تەنانەت ئەو ئەدەبیاتە زارەکییەی کە لە دایکییەوە بۆی ماوەتەوە، توانیویەتی فەرهەنگێکی بەرگریی نەرم دروست بکات کە هیچ هێزێکی سەربازی نەیتوانیوە بەسەریدا سەربکەوێت، چونکە ئەم بەرگرییە لە ناو قووڵایی ویژدانی کۆمەڵایەتیدا ڕەگی داکوتاوە.

لە لایەکی ترەوە، پێگەی ئافرەتی کورد وەک هێزێکی داینامیکی و پارێزەر دەردەکەوێت کە نەیھێشتووە تراژیدیا نەتەوەییەکان ببنە هۆی داڕمانی کۆمەڵایەتی. ئافره‌تی کورد لە ساتەوەختە هەرە سەختەکانی وەک کۆچڕەو و ئەنفالدا، تەنها پارێزەری ژیانی فیزیکی نەبووە، بەڵکو توانیویەتی مانا لە ناو بێماناییدا بەرهەم بهێنێتەوە، ئەو بە پاراستنی وردەکارییە کلتوورییەکان وەک گێڕانەوەی چیرۆكه‌ دێرینەکان و بە زیندووهێشتنەوەی نەریتە خێزانییەکان لە ناو جەرگەی ئاوارەییدا، ڕێگەی نەداوە پەیوەندییە نەتەوەییەکان هەڵبووەشێنەوە.

ئەم جۆرە لە خۆڕاگریی کلتووری، جەستەی نەتەوەی لە پارچەپارچەبوون پاراست و وایکرد کە تاکی کورد تەنانەت لە غەریبیشدا، هەست بە ماڵو نیشتمانێکی مەعنەوی بکات کە ئافرەت لە ناو هه‌ناویدا لەگەڵ خۆی گواستوویەتییەوە، ئەمەش گەورەترین شکستی هێنا بەو ئامانجە سیاسییانەی کە دەیانویست کورد بکەنە کۆمەڵە مرۆڤێکی بێ مێژوو و پەرشوبڵاو.

لە کۆتاییدا، ئافرەتی کورد وەک پردێکی ناسنامەیی لە نێوان ڕابردوو و داهاتوودا کار دەکات، بە شێوەیەک کە ڕێگری کردووە لە دروستبوونی دابڕانی نەوەكان لە ڕووی کلتوورییەوە. لە سەردەمی ئێستادا کە شەپۆلەکانی جیهانگیری و دیجیتاڵیزم هەڕەشەی یەکڕەنگکردنی جیهان دەکەن، ئافرەتی کورد هێشتا وەک کارەکتەرێکی ڕەسەن دەردەکەوێت کە دەزانێت چۆن تەکنەلۆژیا و مۆدێرنیتە بۆ ناساندنی کلتوورەکەی بەکاربهێنێت، بێ ئەوەی دەستبەرداری ناسنامە نەتەوەییەکەی بێت. ئەمە نیشانەی هۆشیارییەکی کۆمەڵناسیی قووڵە، کە تێیدا ئافرەت تەنها پارێزەری کۆنەکان نییە، بەڵکو نوێکەرەوەی ڕەسەنایەتییەو ناهێڵێت بەها باڵاکانی وەک ئازادیخوازی و شکۆمەندیی نەتەوەیی لە ناو جەنجاڵی مۆدێرنیتەدا فەرامۆش بکرێن. مانەوەی هەر نەتەوەیەک بەندە بەو ڕۆحە کلتوورییەی کە ئافرەت دەیکات بە بەر جەستەی نەوەکاندا، و تا ئەو کاتەی ئەم ڕۆحە لە ناو ماڵ و هزر و هەڵوێستی ئافرەتی کورددا بگەشێتەوە، ناسنامەی نەتەوەیی ئێمە وەک قەڵایەکی دانەروخاو لە ڕووی مێژوودا دەمێنێتەوە.