هوشیار سیوەیلی
لە ژیانی سیاسی نەتەوان و گەلان دا دەرفەت ڕۆڵی گەورە دەبینێ و زۆرجار دەرفەتەکان و شێوازی سوودوەرگرتن لێیان، کاریگەریی گەورەیان لەسەر ئایندەی ئەو گەل و نەتەوانە دەبێت. ڕەنگە ئەمە بۆ تاکی گەل و نەتەوە یان کۆمەڵگەش ڕاست بێت.
لە ساڵی ١٩٩٠ دا حکومەتی ئەو کاتەی عێراق هێرشیکردە سەر کوەیت و داگیریکرد. ئەمە، دوای پرۆسەی ئەنفال و جینۆسایدی کورد و شکستی شۆڕش، دەرفەتێک بوو بۆ کوردانی ئەم بەشە و ڕاپەڕین و کۆڕەو ڕوویاندا و ئەنجامەکەیان دامەزراندنی ناوچەی ئارام و دامەزراندنی پەرلەمان و حکومەتی هەرێمی کوردستان بوو. ئەوەی هەوێنی سوودوەرگرتن بوو لەو دەرفەتە یەکێتی و تەبایی و بوونی بەرەی کوردستانی بوو. بەرەی کوردستانی نەک تەنیا کۆتایی بەشەڕی براکوژی هێنا، بەڵکو چوارچێوەیەکی سیاسی وسەربازیشی بۆ کاری پێکەوەیی و هاوکاری و هەماهەنگی داڕشت.
لە ساڵی ٢٠٠٣ دا دەرفەتێکی تر بۆ ئەم بەشەی کوردستان ڕەخسا و جۆرج بوش، سەرۆکی پێشووی ویلایەتە یەکگرتوەکان بڕیاریدا عێراق داگیر (ئازاد) بکات و داوایکرد لە تورکیا ببێتە بەشێک لەو هاوپەیمانییەی دروستیکردبوو، خۆشبەختانە و ئەمجارەش بەختی کورد هێنای و پەرلەمانی تورکیا بەشداریکردنی لە جەنگەکەدا ڕەتکردەوە. ئایا ئەگەر تورکیا وەک هەندێک لە وڵاتانیتر بەشدار بوایە و سوپاکەی تا کەرکوک بهاتایە، ئایندە و پێگەی ئێمە چۆن دەبوو؟ هەڵوێستی ئەمەریکا بەرامبەر ئێمە چۆن دەبوو؟ هەرێمی کوردستان دیسانەوە توانی سوود لەو دەرفەتە وەربگرێت و سەرۆک مامجەلال و سەرۆک مەسعود بارزانی و پارتی و یەکێتی پێکەوە و وەک تیمێک قۆڵیان لێهەڵماڵی و قەوارەی دەستووریی هەرێمی کوردستانیان چەسپاند. ئەگەر ڕێکەوتنی واشینتۆنی ساڵی ١٩٩٨ نەبوایە کە مادلین ئۆڵبرایت سەرپەرشتیکرد و کۆتایی بە شەڕی براکوژی هێنا، ئایا دەمانتوانی بەو شێوەیە لە بەغدا پێکەوە کاربکەین و پێگەی هەرێم بەهێزتر بکەین و بەشداری داڕشتنی دەستوورێک بکەین بۆ عێراق کە تا ئاستێکی باش داخوازییەکانی ئەم هەرێمەی تێدا جێکراوەتەوە؟ بێگومان نەماندەتوانی و ئەو دەرفەتەمان لە کیس دەچوو.
ئێستاش، دوای ئەوەی کۆنگرێسی ئەمەریکی بە فەرمی سەرکەوتنی بایدنی ڕاگەیاند، ڕۆژی ٢٠ ی ئەم مانگە ئەو دەبێتە چل و شەشەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و سەرۆکی بەهێزترین وڵات. ئەوەی تا ئێستا تێیگەیشتووین و بە پشتبەستن بە مێژووی سیاسی سەرۆک بایدن و بەرپرسی ڕاستەوخۆی فایلی عێراق کاتێک جێگری سەرۆک بوو بۆ ماوەی هەشت ساڵ، ئەو کەسێکە بە ئێستا و ڕابردووی کورد ئاشنایە و بەلایەنیکەمەوە، سۆزیکی ڕاستەقینەی بەرامبەر بە دۆزی کورد هەیە. هاتنی ئەو بۆ کۆشکی سپی دەرفەتێکی ترە بۆ گەلی کوردستان لەم پارچەیە دا لە ماوەی سی ساڵی ڕابردوودا. باسی دوو دەرفەتەکەی ترمان کرد کە لە ساڵانی ١٩٩١ و ٢٠٠٣ هاتنە ئاراوە و یەکێتی و تەبایی ڕیزەکانمان بوونەهۆی ئەوەی تا ئاست و ئەندازەیەکی باش سوودیان لێوەربگرین. گرنگی ئەم دەرفەتەش لەوانیتر کەمتر نییە.
گەڕانەوەی برێت مەکگۆرک وەک بەرپرسی بەشی ڕۆژهەڵاتی ناڤین لە وەزارەتی دەرەوە، پێشهاتێکی پۆزەتیڤە و ئەو شارەزاییەکی باشی دەربارەی هەرێمی کوردستان و ماف و داخوازییەکانی هەیە.
هەرچەندە دۆخی ئێستا لە زۆر ڕوەوە لە دۆخی ساڵانی بەر لە ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ و ئازادی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ زۆر باشترە و گەلی کوردستان خاوەن پێگە و پایەی نێوخۆیی و نێودەوڵەتی گەورەیە، بەڵام لە هەمانکاتدا هەڕەشەکان لەسەر دەسکەوتەکان زۆر گەورەن و گەر ووریایانە هەنگاو نەنێین ئەگەری گەورە هەیە ئەو دەسکەوتانە لەدەستبدەین.
سەرۆکی نوێی ئەمەریکا فریادڕەسی کورد نییە و ئەو بایدنە نییە کە ئەندامی ئەنجوومەنی سەنات و سەرۆکی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئەو ئەنجوومەنە و جێگری سەرۆک بوو، ئەو چیتر ئەو کەسە نییە کە ٢٤ جار لەمەوبەر سروشتی کار و پێگە و بەرپرسیارێتییەکەی هێنابێتییە کوردستان، ئەو ئێستا سەرۆکی ئەمەریکایە و گەر لە دڵیشەوە حەز بکات هاوکاری کورد بکات، دەستکراوە نییە و سیستەمی دەزگایی و بەرژەوەندییەکانی وڵات و هەڵوێست و بۆچوونی وەزیر و ڕاوێژکارەکانی و ڕووداو و پێشهاتە جیهانی و ناوچەیی و ئەوانەی لەسەر ئاستی عێراق ڕوودەدەن تا ئاستێکی زۆر فۆرم و ئاراستەی سیاسەت و هەڵوێستی سەرۆک بایدن دادەڕێژن. سەرەڕای ئەوانەی باسکران، ئەوەی ئاست و هەڵوێستی سەرۆکی نوێ بەرامبەر کورد دیاریدەکات پەیوەندی یەکجار زۆری بە خۆمانەوە هەیە. پێویستە هۆکار و مۆتیڤی هاوکاریکردنمان لە لایەن ئیدارەی نوێوە بەهێزتر بکەین، نەک دۆخی نێوخۆمان بە شێوەیەک بێت دۆستەکانمان لە هاوکریکردنمان سارد بکەینەوە.
هەرێمی کوردستان دۆستی باشی هەیە لە دەرەوە و پێویستە وەبەرهێنانی زیاتر لەو دۆستایەتیەدا بکەین و بەرژەوەندی هاوبەشی زیاتر دروستبکەین.
تەبایی و گونجاندنی پێکەوەی لایەنە کوردستانییەکان گرنگە بۆ دروستکردنی سەقامگیریی سیاسی و ئاسایش کە مەرجی گرنگی وەبەرهێنان و گەشەکردن و پەرەسەندنی ئابوورین. حوکمڕانی باش و دەسنیشانکردنی ئەو بوار و کەرتانەی کە دەشێن ببنە پێشڕەوی ئەو گەشەسەندن و پەرەسەندنە گرنگە. هیچ پێشکەوتنێک نایەتەدی و هیچ سیستەمێکی دیموکراسی ناچەسپێ بە بێ دادپەروەری و دادپەروەریش مانای سەروەری یاسا و جێبەجێکردنی یاساکانە بە سەر هەموو کەسدا وەکو یەک. کە باسی یەکڕیزی و تەبایی دەکەین مەبەستمان یەکبوونی لایەنەکان نییە، بەڵکو کارکردنی لایەنەکانە لە ناو ئەو چوارچێوەیەدا کە یاسا دیاریکردووە بە بێ ئەوەی حوکمڕان و ئۆپۆزسیۆن یەکتر بە دوژمن و ناپاک بزانن.