ژیان طاهر زێوه‌ی

قه‌یرانێن سیاسی، ئابووری یان ته‌ندروستی هنده‌ پێشهاتێن نه‌ چاڤه‌رێكرینه‌ كو جڤاكی تووشی كاودانه‌كێ هه‌ستیار و به‌رته‌نگ دكه‌ن. ئه‌و كاودانێن كو ژ بۆ چاره‌كرنا وان مرۆڤ نه‌چار دبیت پێنگاڤێن جددی و بله‌ز بهاڤێژیت. دبیت قه‌یران تنێ به‌رۆكێن تاكه‌كه‌سان بگریت، دبیت ژی جڤاكه‌كێ یان جیهانێ هه‌میێ تووش بكه‌ت. پرانیا جاران  ئه‌نجامێن نه‌باش بدویڤ خۆڤه‌ دئینیت و قورتال بوون ژێ یا ب زه‌حمه‌ته‌ و مرۆڤ نه‌شێن ب تمامی لبه‌ر راوستن. لێ د ناخێ هه‌ر ئاریشه‌كێدا هنده‌ك ده‌رفه‌ت ژی هه‌نه‌  كو بتنێ مرۆڤێن ژیر و خودان شیان دشێن ب رێكا به‌رهنگاربوونێ بكه‌نه‌ ده‌لیڤێن مه‌زنێن سه‌ركه‌فتنێ. ئه‌رستو دبێژیت: "كاودان مرۆڤان درست ناكه‌ن، به‌لكو بتنێ مرۆڤان بۆ وان بخۆ و بۆ جڤاكی دده‌نه‌ نیاسین". ئه‌گه‌ر ئیراده‌، شاره‌زایی و بزاڤێن خورت هه‌بن هه‌می دیوار و ئاسته‌نگ دێ هێنه‌ هه‌رفاندن و ژناڤ برن. قه‌یران  دشێت وه‌ك تاقیكرنه‌كا مه‌زن هێزا به‌رسڤدان و به‌رهنگاربوونا دناڤ  كه‌ساتیا تاكه‌كه‌سان دا نیشان بده‌ت. بۆ ئیداره‌ دانا قه‌یرانێ و بتایبه‌ت ئه‌گه‌ر به‌رۆكێن جڤاكی هه‌میێ گرتبن، پێتڤیه حكومه‌ت ژیرانه‌ و هوشیارانه‌ پێنگاڤا بهاڤێژیت. ئانكو هویربینیه‌كا جددی لسه‌ر ئاریشێ بكه‌ت؛ ئه‌گه‌رێن درستبوونا قه‌یرانێ ڤه‌بینیت و بزانیت كیژ سیاسه‌ت یا خه‌له‌ت بوو، یان چ سیاسه‌ت پێتڤیه‌ بهێته‌ بكارئینان. هه‌وڵ بده‌ت  ژیانێ بۆ جڤاكی بزڤرینیته‌‌ڤه‌ و ده‌رونێ تێكچوویێ خه‌لكی ده‌رمان بكه‌ت. قه‌یران و دژواریێن ژیانێ وانه‌یێن پڕ بهانه‌ بۆ مرۆڤان. كۆنفوشیوس دبێژیت: "مه‌زنترین شانازیا مه‌ ئه‌و نینه‌ كو چ جارا نه‌شكێین، به‌لكو شانازی ئه‌وه‌ كو هه‌ر جارا دشكێین رابینه‌ڤه‌‌ سه‌رپێ".

قه‌یران دبنه‌ ئه‌گه‌رێ درستبوونا بێ ئومێدی و بێ هیڤی بوونێ، بێ باوه‌ریێ، و په‌یدابوونا ترسێ ل جه‌م خه‌لكی ژ پاشه‌رۆژه‌كا نه‌دیار. له‌وما درستكرنا هیڤی و بلندكرنا مۆرالا خه‌لكی ل ده‌مێن به‌رته‌نگیێ ئارمانجا هه‌ری گرنگه‌ كو هه‌ر حكومه‌ته‌ك و ده‌ستهه‌لاته‌كا سه‌ركه‌فتی دگریته‌به‌ر و پێنگاڤان بۆ دهاڤێژیت. چونكی ئه‌گه‌ر ملله‌ته‌كی هیڤی و ئومێد نه‌مان، دێ تووشی خه‌مۆكی، بێ باوه‌ری و هه‌ستا بێ بهابوونێ بیت و رۆژ بۆ رۆژێ دویراتیا دناڤبه‌را وی و ده‌ستهه‌لاتێدا دێ پتر لێ هێت. ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژی دێ كارتێكرنێن نه‌رێنی لسه‌ر جڤاكی كه‌ت و دبیت به‌ره‌ڤ دووبه‌ره‌كی و ڤێككه‌فتن و شه‌ر و ئالوزیێ ببه‌ت. ب هیڤی بوون وی هه‌ستی لده‌ف خه‌لكی چێدكه‌ت كو دێ گه‌هنه‌ ئارمانجێن خۆ، ژ به‌ر هندێ حه‌زا كاركرنێ، بزاڤكرنێ، ژیانێ و لڤینێ دناڤ خه‌لكی دا زێده‌ دبیت.

قه‌یرانا ئابووری یا كو ژ ئه‌گه‌رێ په‌یدابوون و به‌لاڤبوونا په‌تایا كورونایێ به‌رۆكێ جیهانێ خڕێ گرتیه‌، ژیان د گه‌له‌ك بواراندا راوستاندیه‌.سه‌دان هزار كه‌س هاتینه‌ هنگافتن؛ ب ملیۆنان خه‌لك بێكار بووینه‌، ترس دناڤ جیهانێ دا به‌لاڤ بوویه‌. له‌وما هه‌می دەوله‌ت نه‌چار بووینه‌ ستراتژیێن بله‌ز ژ بۆ كێمتركرنا زیانێن ئابووری، جڤاكی، سیاسی، ته‌ندروستی... بدارێژن، دا كو كاریگه‌ریێن نه‌رێنی نه‌كه‌ته‌ سه‌ر خه‌لكی و خه‌لك ژ ده‌ستهه‌لاتێ بێ هیڤی نه‌بیت. مخابن هه‌رێما كوردستانێ یا بێ باهر نه‌بوویه‌ ژ كاریگه‌ریێن نه‌رێنیێن په‌تایا كورونایێ. جهێ داخێ یه‌ كو هه‌رێما مه‌ نێزیكی شه‌ش سالانه‌ تووشی قه‌یرانێن ئابووری بوویه‌. قه‌یرانا سیاسی و شه‌رێ تیروریستێن داعش، حه‌واندنا نێزیكی دوو ملیۆن په‌نابه‌ران، نه‌هاتنا پشكا بودجه‌یا هه‌رێما كوردستانێ ژ به‌غدا، داكه‌تنا بهایێ نه‌فتێ و په‌یدا بوونا په‌تایا كورونایێ گرانترین بارگرانی بۆ هه‌رێما كوردستنانێ چێكریه‌ و حكومه‌تا هه‌رێمێ ئێخستیه‌ د كاودانێن زۆر هه‌ستیار و نه‌خواستیدا و رێگریێن هه‌ری مه‌زنن كو نه‌هێلایه‌ و ناهێلن حكومه‌ت وه‌كو پێتڤی خزمه‌تا خه‌لكی بكه‌ت. گه‌له‌ك به‌رنامه‌ و پرۆژه‌ هاتینه‌ دانان، لێ مخابن ژ به‌ر هه‌بوونا ڤان قه‌یرانێن زنجیره‌یی ماینه‌ هه‌لاویستی. به‌لاڤنه‌كرنا مووچه‌یان، لاوازبوونا ئاستێ خزمه‌تگوزاریان، نه‌بوونا ده‌لیڤێن كاری و زێده‌بوونا رێژا بێكاریێ و زۆر دیاردێن دی بووینه‌ ئه‌گه‌رێ درستبوونا بێ ئومێدیێ و بێ باوه‌ریێ و نه‌رازیبوونا خه‌لكێ هه‌رێمێ.

خۆشبه‌ختانه‌ سه‌رۆكێ حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ باش دزانیت ماكینا ڤه‌ژاندنا هه‌ر جڤاكه‌كی هیڤیه‌. ئه‌و دزانیت رازیبوونا جڤاكی ئێك ژ كاریگه‌رترین فاكته‌رێن هه‌بوونا ته‌ناهیێ د ناڤ ملله‌تیدایه‌. له‌وما د ڤان كاودانێن به‌رته‌نگ و هه‌ستیار دا گه‌له‌ك ژیرانه‌ و  هشیارانه‌ ده‌ستێ خۆ دانا سه‌ر خالا هه‌ستیارا جڤاكی و به‌رێ بنیاتێ سێ پرۆژێن ستراتژیێن گرنگ دانان كو چه‌ند سال بوو بڕیار لسه‌ر هاتبوو دان لێ قه‌یران ل هه‌مبه‌ر جێبه‌جێكرنا وان رێگر بوون. ده‌ستپێكرنا پرۆژێ جادا سه‌د متری یا سلێمانیێ كو ب سالان ‌ ژ به‌ر رێگریێن سیاسی ئاسێ ببوو؛ ڤه‌كرنا وێستگه‌ها 300 مێگاواتی یا كه‌هره‌بێ ل هه‌ولێرێ كو دێ هه‌ژمارا ده‌مژمێرێن كه‌هره‌با میری زێده‌تر لێكه‌ت؛ دانانا به‌رێ بنیاتێ باژێرێ پیشه‌سازیا خارنێ ل پارێزگه‌ها دهوك كو هزاران كه‌س ژ خه‌لكێ وێ دێ پێ ب كار كه‌ڤن.

سه‌رۆكێ حكومه‌تێ ب ڤێ پێنگاڤێ جاره‌كا دی چریسكا هیڤیێ  بۆ خه‌لكێ هه‌رێمێ هلكره‌ڤه‌ و شیا ل گوپیتكا بێ هیڤی بوونێ بنیاتێ هیڤیا و پاشه‌رۆژێ دناڤ جڤاكی دا بدانیته‌ڤه‌. بێگومان ئه‌ڤ پێنگاڤێن سه‌رۆكێ حكومه‌تێ و یێن كو ل پێشه‌رۆژه‌كا نێزیك دێ هێنه‌ هاڤێتن دێ بنه‌ ئه‌گه‌رێ سه‌ر و ژ نوی په‌یدابوونا هیڤی و باوه‌ریێ لده‌ف خه‌لكێ مه‌ و دێ ده‌رفه‌تێ ژ بۆ زێده‌بوونا به‌شداریا وان د ڤه‌ژاندنا كوردستانێدا خوش كه‌ن و دێ رێ لبه‌ر تێكچوونا جڤاكی و په‌یدا بوونا ئالوزیان گرن. ئه‌ز د وێ باوه‌رێدامه‌ كو ب شاره‌زایی و دلسوزیا سه‌رۆكێ حكومه‌تێ چرایێ ڤێ هیڤی و ئومێدا نوی كو د دلێ مه‌دا هاتیه‌ هلكرن هه‌ر دێ هل و گه‌ش مینیت و كاروانێ خزمه‌تێ دێ گه‌هیته‌ ئارمانجا خۆ كو كوردستانه‌كا ئاڤه‌دان و بهێزه‌.