Kurdî  ■  كوردی  ■  عربي
TUE, 12 DEC 2017 03:46 Erbil, GMT +3
Partiya Demokrat a Kurdistanê
Nûbûn  .  Dadperwerî  .  Bihevrejiyan
 

Zimanê HAWARê Zimanê Axaftina Amûdê bû
| KDP.info


Konê Reş

Di destpêka çerxê bîstan de, bajarê Amûdê tekane bajar bû di Beriya Mêrdînê û Cizîrê de. Ne Qamişlo hebû, ne Hesekê, ne Dêrikê, ne Tirbespiyê û ne Derbasiyê hebûn, bi tenê bajarê Amûdê bû. Nisêbîn jî wek gundekî bû. Amûd bajarekî xurû kurdî bû, di bin hêza Seîd Axa serokê eşîra Deqoriyan de bû. Bajarê Amûdê wek dergehekî bû derbasbûna çiyayiyan re ber bi beriyê ve. Her ku bûyerek nexweş, fermanek, serhildanek bi serê xelkên çiyayî ve dihat (Anku kurdên bakur), û rêk li wan teng dibû, berê xwe didan başûr, li bajarê Amûdê disekinîn û jê li gundên Beriya Mêrdînê belav dibûn, hin ji wan jî têre derbasî Beyrût û Mûsilê dibûn. Anku wek rawestgehekê bû jî, ji mehcir û penaberên Kurdan re.

Di serê şerê cenga cîhanî ya yekemîn de gelek ji Mehcirên (Penaberên) Wan, Serhed, Qers û Mûşê, ji eşîrên Hesenan û Heyderan, xwe lê Amûdê girtin û li gundên beriyê Mêrdînê belav bûn û ta roja îro lê mane. Piştî beravêtina serhildana Şêx Seîd, şoreşa Agirî û fermana Şêx, Mela, Axa, Bega û Ronakbîrên kurdan ji rex Kemalîstan ve, gelekan ji wan, xwe li Amûdê girtin û ji Amûdê li gundên beriyê û bajarokên wê belav bûn. Ew bajarokên ku wê hingê nû dihatin ava kirin wek; Qamişlokê, Derbasiyê, Dêrikê, Tirbespiyê û Hesekê.. (Ne gereke ez navê wan Şêx, Axa û Ronakbîran bêjim). Ew Şêx, Axa û Ronakbîr ji herêmên têvel bûn, ji Diyarbekirê, Bişêriyê, Xerza, Bota, Rema, Darê, Torê, Omeriya û Dêrika Çiyayê Mazî bûn.. Wan penaberan şêwezarên xwe jî bi xwe re tanîn Amûdê re û şêwezarê wan têkilî yê Amûdiyan û eşîrên derdorî Amûdê dibû û dibû dewlemendbûn ji zimanê xelkên Amûdê re. Hem jî wan salan di nav gel de belav bû ku Amûdê Peytext e, anku peytexta kurda ye.. Di encam de zimanekî Kurdistanî, ji gelek şêweyên herêmên Kurdistanê di Amûdê û gundên wê de kom dibû û xelkên wê pê diaxifin. Dema ku Mîr Celadet Bedirxan yê ku serwextî piraniya şêwezarên kurdî bû û bi çend zimanên biyanî baş zanîbû, kar dikir ku kovarekê bi zimanê Kurdî biweşîne, çend carekî dihat Amûdê, serwextî xelkên wê yên koktêl dibû, bi kesayetiyên wê re rûdinişt, di gotinên axaftina wan de dipojinî û jê ve xuya dibû ku Amûdê wek (Kurdistanek biçûk e, piraniya şêwezarên Kurmanciaxêfan têde kom bûye). Dawî di roja 15 gulana 1932an de kovara xwe HAWAR bi zimanê wê Kurdistana biçûk li Şamê belav kir û di rûpelê pêşî de wiha got: (Hawar dengê zanînê ye, zanîn xwenasîne, xwenasîn ji me re riya felat û xweşiyê vedike. Her kesê ko xwe nas bike, dikare xwe bide naskirin. Hawara me berî her tiştî, heyina zimanê me dê bide naskirin, lewma ko ziman şertê heyînê a pêşî ye).

Mîr Celadet Bedirxan divîbû ku zimanê kovara wî Kurdistanî be, ne herêmî be, karîbû bi şêweyê Botanî kovara xwe biweşîne û jêre hêsantir bû. Lê wî bidûrdîtinî li rojên ayende mêze dikir û divîbû ku zimanekî standard ji tev Kurdan re berdest bibe û ew ziman bi yek alfabeyê be.. Ji ber vê yekê wî zimanê xelkên bajarê Amûdê bijart, pê kovara xwe weşand û bajarê Amûdê yekemîn bajarê Kurdî bû ku Hawar lê dihat firotin û belavkirin.. Ji encamên serketina Hawarê û zimanê wê, xelkên Badînan jî bi kêf pêşwaziya wê kirin, rewşenbîrên wê têde nivîsandin û pesnê wê dan, wek rehmetiyê Enwerê Mayî.. Bela kes nebêje zimanê kovara HAWARê zimanê herêma min e. Zimanê Hawarê, zimanê bajarê Amûdê ye.. Zimanê eşîra Deqorya, Milla û Kîka ye.. Zimanê mehcirên Hesen û Heydera ye.. Zimanê Bişêriyê û Xerza ye.. Zimanê Amedê, Badîna, Omerya, Torê û Bota ye.

 

Konê Reş, Qamişlo, 02/03/2017




Nûçeyên din

Serok Barzanî: Para herî mezin ji êş û azarên gelê me li ser milê jinan bû

MONDAY, 11 DECEMBER 2017 20:12:57

Hewlêr-KDP.info- Serok Barzanî bi boneya 65 saliya damezrandina Yekîtiya Afretên Kurdistanê peyamek ji wê yekîtiyê û ji hemû jinên Kurdistanê re şand û ragihand ku para herî mezin ji êş û azarên gelê me li ser milê jinan bû.

 
Almanya: Em piştgiriyê li hikûmeteke bihêz li Kurdistanê dikin

MONDAY, 11 DECEMBER 2017 19:12:04

Hewlêr-KDP.info- Balyozê Almanya yê li Iraqê Cyrill Nunn di hevdtina li gel Serokwezîrê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî de tekezî li ser pêwîstiya hebûna diyalogeke ciddî di navbera Hewlêr û Bexdayê de, ku di çarçoveya Destûra Iraqê de be, kir û ragihand, Berlîn “piştgiriya hikûmeteke bihêz li Herêma Kurdistanê dike.”

 
Mamoste û xwendekar: Helwestên Iraqê nîşan didin ku biryara referandumê pir rast û di cihê xwe de bû

MONDAY, 11 DECEMBER 2017 18:12:22

Hewlêr-KDP.info- Mamoste û xwendekarên zanîngehên li Hewlêrê xwepêşandaneke nerazîbûnê li dijî Hikûmeta Iraqê û bo piştgiriya Hêzên Pêşmerge lidar xistin û tê de ragihandin ku gelê Kurdistanê azadîxwaz e û êdî Kurd bindestiyê qebûl nakin.

 
Mesrûr Barzanî: Amajeyên metirsîdar hene..Bexda dest ji rêkarên leşkerî bernedaye

MONDAY, 11 DECEMBER 2017 17:12:47

Hewlêr-KDP.info- Şêwirmendê Encûmena Asayîşa Herêma Kurdistanê Mesrûr Barzanî radigihîne, tişta ku di pratîkê de diyar dibe ew e, ku hê jî Bexdayê dest ji rê û rêbazên leşkerî bernedaye, ku ev jî ji bo aştî û seqamgîriya herêmê amajeyên metirsîdar in.

 
Milîsên Heşda Şeibî ji bo rizgarkirina Quds xwe amade dikin

SUNDAY, 10 DECEMBER 2017 19:12:58

Hewlêr-KDP.info- Çend hêzên di nava Heşda Şeibî de ji bo rizgarkirina Quds ji destê Îsraîl xwe amade dikin û ji bo wê yekê jî dest bi nivîsandina navê ciwanan kirine. Li gorî pisporekî siyasî jî ew kar wek destpêka bidawîhatina Heşda Şeibî ye.

 


 
© 2017 Kurdistan Democratic Party, KDP